Johan Volfgang von Gjote
.jpg)
| Činsijət | merd  |
|---|---|
| Šəhrvandəti | Saxe-Weimar-Eisenach |
| Yštə zyvonədə nom | Johann Wolfgang von Goethe |
| Bə dynjo omeku nom | Johann Wolfgang Goethe |
| Nom | Johann, Wolfgang |
| Familija | Goethe, von Goethe |
| Author citation (zoology) | Göethe |
| Zandruž | 28 Avgust 1749 |
| Dynjo omə | Frankfurt Mayn |
| Marde taryx | 22 Mart 1832 |
| Marde vyrə | Weimar |
| Marde səbəb | natural causes |
| Cerə mardə | miokardi infarkt |
| Dəkandə vyrə | Weimarer Fürstengruft |
| Pyə | Johann Caspar Goethe |
| Moə | Catharina Elisabeth Goethe |
| Boə/hovə | Cornelia Schlosser |
| Həmro | Christiane von Goethe |
| Unmarried partner | Lili Schönemann |
| Əǧylon | August von Goethe |
| Relative | Peter im Baumgarten |
| Nəsyl | Goethe |
| Əhmijətinə odəm | Friederike Brion, Friedrich Leopold Weyland |
| Inə zyvon | Almani zyvon |
| Kom zyvononədə gəp žəjdə ja nyvyštejdə | Almani zyvon |
| Nyvyštə əsəron zyvon | Almani zyvon |
| Fəolijəti sahə | anatomy, meteorology, geologijə, fizikə |
| Vəzifə | Geheimrat |
| Handə vyrə | Universität Leipzig, University of Strasbourg |
| Alimi səvijə | licentiate |
| Dərs səše cy | Adam Friedrich Oeser, Justus Christian Loder, Johann Schweighäuser |
| Aktivəti vyrə | Weimar |
| Xəlǧ | |
| Din | Lutheranism |
| Oxonə syxanon | Mehr Licht! |
| Arxivon ogətə byən | Freies Deutsches Hochstift, Library |
| Artist files at | Frick Art Research Library |
| Lyvemon | Sturm und Drang, Weimar Classicism, Age of Enlightenment |
| Žanr | lyric poetry, drama, tragedijə |
| Končo šikilyš heste | Bust of Johann Wolfgang von Goethe |
| Əloǧəjn byə kategorijə | Category:Works by Johann Wolfgang von Goethe |
| Myəllifi həxi hol bənə myəllifi | myəllifi həxon ko kardə myddət orəxəj |
| Documentation files at | SAPA Foundation, Swiss Archive of the Performing Arts |
Johan Volfgang von Gjote (alman. Johann Wolfgang von Goethe; 28 avgust 1749 sor, Frankfurt Majnədə — 22 mart 1832 sor, Vejmar) — almanijə šair, dramaturg, romanist, alim-ensiklopedist, kišvərə xodim, teətrə režissjor u kritik.
Əcəj əsəron dylədə — pjeson, šairəti, ədəbijot u estetikə kritika, həmən botanika, anatomijə, rangi barədə nyvyštəjon. Əv dynjoədə bənə jolə u nyfuzinə ənyvyšti hisob bedə, almani zyvonədə nyvyštejdə, əcəj ofəjevonəti nyǧylə u hovužə təsiryš karde bə həšinyštə ədəbijotə, sijosijə u fəlsəfə fiki cy XVIII əsri oxojədə tosə cəmə vaxton.
Gjote Vejmarədə bo žije mande 1775 sori nojabrə mangədə yštə iminə ovandinə roman «Čyvonə Verteri xyvəton» (1774) bəpeštə. Bəjšon dvorjani (bek) səvijə doše hertsog Saksen-Vejmari Karl Avgust 1782 sorədə. Gjote cy «Ofot u hurrəč» (alm. Sturm und Drang) ədəbijotə lyvemoni iminə ištirokəkə be. Vejmarədə iminə 10 sorədə Gjote cy nijonijə hertsogi šurə uzv be (1776—1785), hərbijə komissijə dylədə be u cy roon komissijədə, Ilmenauədə zəminiku nyǧə bekarde idorə kardejdəbe u kali inzibotijə reformon dəǧandyše bə Jeni universitet. Əv həmən Vejmarədə botanikə parki plani soxtejədə ištirok kardəšbe u Hertsogi saraji sənibəton onojədə.
Cy Gjote iminə elminə əsər «Rəsəjon metamorfoza», nəšr be kejnə əv cy Italijəku 1788 soriku ogarde. 1791 sorədə əv Vejmarədə cy teətri direktor be, u 1794 sorədə dust be de dramaturg, taryxəzyn u filosofi Fridrix Šilleri, əcəj pjeson premjeron səhnədə əv tosə Šilleri marde 1805 sorədə nojdəbe. By dovrədə Gjote nəšr kardyše yštə dyminə roman «Vilhelm Mejsteri handə soron», šeirə epopeja «Herman u Doroteja», u 1808 sorədə — yštə ən nominə drama «Faust»i iminə hissə. Əcəj gəpon u 1790 sorədə čurbəčurə ičo bino kardə byə cijon de Šilleri, Johan Gotlib Fixti, Johan Gotfrid Gerderi, Aleksandr von Humboldti, Vilhelm von Humboldt, Avgust u Fridrix Šlegeli u bymi nomyšon noj vejmari klassisizm.
Almanijə filosof Artur Šopenhauer bə «Vilhelm Mejsteri handə soron» votyše ym co gylə ən jolə romanonədə gyləje kejnəsə nyvyštə byə gylonədə, u amerikə filosof u esse nyvyštəkəs Ralf Uoldo Emerson votyše Gjote cy šəš gylə odəmi dylədəje cy «bəšərijəti nymojəndon» yštə de həminə nomi kitobədə (i rijədə de Platoni, Emmanuil Svedenborgi, Monteni, Napoleoni u Šekspiri).