Portal:Həmə portalon

Сe Vikipediá


Həmmə portalon


Tolyš

Tolyšon - ironzyvonə xəlǧe, žimon kardejdən Tolyšistonədə. Ce Ozərboycon nyso-xəšəxuni ijən Ironi Gilon Ardəbil ostənonədə žimon kardejdən. Ce Kaspi dyjo nyso-kobəson marzi dyrozi zəminon ijən Tolyšə bandon ce xəlǧi tarixi məskəne. Tolyšon Azərbajčonədə Lankon, Ostoro, Lik, Masal, Vargədiz, Piləsəvər, Həmošəru, Səljon, Natəcolə, Saatly, Sabirabad; Ironədə Ostoro (İron), Ləvəndəvil, Hiran, Həviq, Çubər, Lisar, Həštpər (Taleš), əsalem, Pərehsər, Rezvanšəhr, Masal (İron), Šandermən, Punel, Makləvan, ənbəran, Nəmin, Piləsəvər (İron), Gərmi, Parsabad, Xəlxal (Heroabad), Həšjin, Kəlur šəhəronədə kompakt žimon kardən.

Tolyšon zyvon Hind-Avropə zyvoni grup aid byə Tolyšə zyvone. Tolyšon zyvon Hind-Avropə zyvoni Kaspi zyvon grupə aide. Kaspi grupədə čo zyvononən hestin. Tolyšon vejni bə İslomi dini Šiə, kami isə bə Sunni məzhəbi etiǧad kardejdən. Əčdodon Kadusion hisob kardə byə ym xəlǧi həxədə, tarixədə antik myəllifon əsəronədə rost omejdə...bə dumo dəvard

Mədənijət

Mədənijət – ce insoni ijən čəmijjəti inkišafi myosirə səvijəje, insoni ofəjə kardə və nəsliku bə nəsl dəvardə maddi ijən mənəvi dəjəronin.
"Mədənijət" syxani latini zyvonədə tərčuməš "julture" – kašte, perosnije, cok kardeje. Ym syxanon navko mənoš – zəmini kašte, zəminədə ko karde be. Tədričən insonon fəalijjət dairə hovuž be və “mədənijjət” syxanən məna dəmande čo mənaonənən yštə dylədə ehtiva karde: maarifpərvərəti, səvod, tərbijə.
Məšhur urusə zyvonšunas Vladimir Dal yštə “İzahinə luğət”ədə nyvyštedə: “Mədənijət –kašte, cicisə səpe ko kardeje, ym əgli ijan əxlaği səvode”. Mədənijjət – ce sivilizasijaon ijən etnoson əsas čəhətonku gyləjnije. Cəmə planetədə ce mədənijjəton muxtəlifəti inson ibemonon ən jolə dəjəre; bymi kali vaxton integral mədənijjətən votedən. Inson de mədənijjəti vasitə yštəmustəgil fərd, ce čəmijjəti uzv be dərk kardedə.

Ədəbijot

Ədəbijot - ərəbi syxane. Ədəbijot - insonon, cəmijjəti hisson, fikon, orzujon ijən piətion de obrazi əks kardə syxanə sənəte. Ədəbijot de dy ro bəməl omə, perəsə: Šifahi ijən de nyvyšte. Həm šifahi həmən nyvyštəjon bə se vyrə čo bejdən: Lirik, Epik, Dramatik. Ədəbijoti bəštə məxsusi ǧanunəujǧunətiš heste. Ym ǧanunəujğunəti, prinsipon umutə elm ədəbijotšynosəti votejdən.

Fəlsəfə

Fəlsəfə - ğədimə yunanon zıvonədə filo-piye, sofiya-mudrikəti sıxanədə peqətə bə. Fəlsəfə 2 formədə bedə materialist, idealist. Materialist fəlsəfə Xıdo ğəbul kardəni, idealist fəlsəfə həmmə ofayə kardəkəs Xıdoy votedə. Materialist fəlsəfə Darvinizmi, təkamül nəzəriyyə əsas peqətedə.

Taryx

Taryx - ǧədimədə insonon coko žimon karde, cəvon žimonədə kon hodison bəsə ome, žimonondə coko inən coknəj ovaxtə be bə šikil egynije omutə ičtimai elme.

Coǧrafijə

Numunə:CoğrafiyaS

Čəmjət

Čəmjət. Ce ərəbon syxani ce čəm syxaniku ofajə byə. Čəmjət har vyrə hisob karde bəbe. Čəmjət ce insonon i vyrədə gyrdə byə vyrəje. Ce čəmjəti kəšon, məktəbi, Xyjzon hisob karde bəbe. Čəmjətədə yštəni barde ǧanunon Etiket votejdən.

Şəxsiyəton

Numunə:ŞəxsiyətonS

Memarəti

Memarəti — ce odəmon binomoniku žygo ce žimoni kycbəkyc həmmə vyrədə de ružygari nyrəsəjon olyǧne koj ǧale.

Hələ ǧədimə Roma memar həmən ce memarəti bino ənəjondə gyləjni, Viruvi žygo votedəbe: “Memarəti ce se gylə suni səpeje. 1.Durum varde. 2.Ovand (xəjr) 3.Recinəti”

Texnika

Numunə:TexnikaS

Bioloqiyə

Biologijə — ə elme ki, əv bəjžijə čynəvon de əcəvon bə təbiəti təsiri umutedə. Biologija žimoni həmmə tərəfon, əcəj rišə, jol be, funksija, zəminədə bə bəjžijə organizmon umutedə. Bəjžijə čynəvon, əcəvon de təbiəti bəjəndy təsiron čo kardedə. Biologija ce təbiət elmiku 1800-inə soronədə čo be bə vaxtnə alimon bəjžijə čynəvon bəjəndy nezjəti pəjdo kašone. Bənə ozodə termin Biologija syxani kali alimon ofajə kardšone. Fridrix Burdax 1800-inə, Gotfild Rejnxold de Žan Batist Lamarki 1802-inə sorədə Biologija syxani nyvyštšone. Ysətnə Biologija 5 gylə əsos prinsipyš heste: ce əzəlon teorija, ce genetika jol be, gomoestaz de energija.

Tibb

Tibb — ce insoni noxəšijon səbəbi umutə elme. Tibb noxəšijon səbəbi umeteku zijodə həmən ce noxəšijon təjin karde, əcəjku yštəni coko noǧo doj bəbe əvonijən umutejdə. Tibb həmən noxəšon cok karde roon umutə elme. Ce tibbi tarix ve ǧədime. Inson bə dynjo omə ružiku de noxəšijon čang kardəše. Cəməku bə xəlǧi təbabəti tyrkəcorə votejdən.

Vərzış

Vərzış. Çe insoni jimonədə ve əsosə vırə qətedə. Çe vərzışi tarix ve ğədime. Ğədimə soronədə sığ rost karde, dəçke, mıştə dave co vərzışon bıən. Vərzışon 2 formadə bedən olimpiya vərzışon, qıləyən, olimpiya nıbə vərzışonin. İminə olimpiya hənəkon 1896-inə sorədə çe Yunanistoni Afina şəhərədə bıə. Çe vərzışi dılədə hənək bıə, betonədə hənək bıə, pot-əpot vərzışon, komanda vərzışon, canq vərzışon kəşonış heste.

Zyvonon

Numunə:ZıvononS

Elm

Həmmə elmon iyo aidin