Portal Čoǧrafijə vyžnijə məǧolə/Arxiv
Təbiəti elmon (ing. Natural science, alm. Naturwissenschaften) — təbii hadison omutə elmi čo-čo sahon, komon ki, insonə čəmjəti omutə humahitar u sosial elmonsən fərginin.
Umumi məlumat Təbiəti elmlon dynjo de naturalist nəzəri omutedən, čəmjətiku bə təbiəti munasibətədə bə əcej ǧanunon hurmət karde tələb kardən. Naturalizm ce insoni ofəjə ǧanunon bə təbii proseson šamil nykardə, təbiəti ǧanunon omutə bəpešt oko doj əsosədə bastə sisteme. Təbiəti elmon bə əməl ome, bə elmi tədgigaton de fəlsəfi nəzəri diə karde nətičəj.
Nom-termin - Təbiəti elmon həmən, ce humanitar elmon u ičtimai elmon arədə fərgi nišon kaj goroš oko bedə. Elm Rijazijot de məntyǧi bə i vyrə, bə formal elmon daxile, bə təbiəti elmon aid ni. Bəcej goroš ki, əcəvon metodologijə ce təbiəti elmon metodologijəsən dyryst fərgine. Rijazijot, statistikə u informasijə texnologijon təbiəti elmon hesob nybunən, əvon by sahədə bardə əksər tədgigatonro bə muhum elmi əhəmijjəti malikin. (bə dumo dəvard...)
Dynjo okeani bə əməl ome
Zəmini planetar inkšof karde mərhələ oxoj-geoloži mərhələ isə syftə hesob bedə. Təgribən 4,5-5mlrd sor cimiku bənav binonoə ym mərhələ syftədə vej nozok bybuən, əsosən bazalt tərkibiə dəbiə lavondə buə zəmini dim bəməl omə. Əv vej hosont barzə təzjigi žinton zəmini dimisə ros buə dy magma əloǧədar ovkardəbedəbe gyləvolo kardəbedəbe. Tədričən, nisbətən panə inən sabit zəmini lu hisson bəməl ome. Əvon həni ovbuə maddon bədašt beše haštənybin.Magma žinə ǧatədə təzjigi nətičədə ǧyryšon bəməl omejdəbe. Zəmini lu nyǧylə vyrədə bəməl omə ym maddon nyǧylə magmatik suxuron (granit i.č.g) bəməlyš vardyše.Zəmini lu žyǧo sabit vyrondə vulkanizm proseson gədə-gədə okšie. Dymu erkən geoloži mərhələ (təgribən 12 mlrd sor bə nav) iminə sərt inən sobit zəmini lu hisson – platformon bəməl omin. (bə dumo dəvard...)
Azərbojčoni təbiət — cy Azərbojčon Respublikə tarixi-čoǧrafi vyrəš, reljef, ovə hevzon, florə inən faunə gyrd kardedə.
Azərbojčoni kəfšən xosə təbii-čoǧrafi muhit hələ ǧədimədə byvrə inosonon ome čəlbyš kardə.
Azərbojčoni təbiəti həxədə alimon fik, votejon
Antik muəllifon Herodot (e.b. 5-nə əsr), Polibi (e.b. təg. 200-e.b. təg. 120), Strabon (e.b. 64/63- cəmə era 23/24), Klavdi Potolemej (təg. 90-təg. 160) inən č. yštə əsərondə cy Azərbojčoni čoǧrafi mevgeji, marzon, ruon, žimonyə vyron, ijo bino buə tajfon, Kaspi dyjo, cəj hic gyle dyjo əloǧəš nybe u cy cijon həxədə məlumotyš doə.(bə dumo dəvard...)