Saksonijə
| Soxtə taryx | 10 Nojabr 1918  |
|---|---|
| Rəsmi nom | Freistaat Sachsen |
| Orižinalə zyvonədə nom | Freistaat Sachsen |
| Arxivon ogətə byən | Sächsisches Staatsarchiv |
| Cici nom noəšone | Sakson |
| Demonim | Saščan, Saščanka |
| Dynjo hissə | Avropə |
| Kišvər | Almanijə |
| Inzibotijə mərəngo | Dresden |
| Inziboti-ərozijə vohid | Almanijə |
| Saati kyšti | UTC+01:00, UTC+2:00 |
| Čoǧrafi koordinaton | 51°1′37″N 13°21′32″E |
| Ən barzə vyrə | Fichtelberg |
| Basic form of government | parliamentary republic |
| Ičro hakimijəti joli vəzifə | Minister-President of Saxony |
| Hukməti jol | Michael Kretschmer |
| Executive body | Government of Saxony |
| Ǧanunədə organ | Landtag of Saxony |
| Highest judicial authority | Constitutional Court of the Free State of Saxony |
| Uzvəti | IT Planning Council |
| Təškil kardə huǧuǧə forma | Körperschaft des öffentlichen Rechts |
| Xyvande | Mitteldeutsche Flughafen AG |
| Nubədə navynəni | Saksonijə |
| Əvəz kardyše | Dresden District, Karl-Marx-Stadt District, Leipzig District, Cottbus District |
| Gəp žə zyvon | East Frisian Low Saxon, Upper Saxon, Upper Sorbian |
| Phone number | +49-351-5640 |
| Email address | mailto:info@sk.sachsen.de |
| Rəsmi sajt | https://www.sachsen.de/ |
| Cy məxfiəti sijosəti URL | https://www.sachsen.de/datenschutz.html |
| Bə əloǧə gətə səhifə link | https://www.sachsen.de/kontakt.html |
| Impressum URL | https://www.sachsen.de/impressum.html |
| Main regulatory text | Constitution of the Free State of Saxony |
| Parcəm | flag of Saxony |
| Herbi nom-nyšon | coat of arms of Saxony |
| Myžori taryx | history of Saxony |
| List of monuments | Q13409562 |
| Myžori iǧtisodijot | economy of Saxony |
| Mastodoni serveri URL | https://social.sachsen.de |
| Ym vyrə vindemoni kategorijon | Category:Views of Saxony |
| Vikiamboədə xəriton kategorijon | Category:Maps of Saxony |
Saksonijə (alm. Sachsen), rəsmi nomi Ozodə Vilojət Saksonijə (alm. Freistaat Sachsen) — Almanijədə gyləj viložəte. Əv Almanijə Həšipemədəje. Saksonijə pajtaxt Drezdene. Viložəti ən žolə šəhər Leipsige.[1]
Saksonijə de Brandenburg, Saksonijə-Anhalt, Turingijə ijən Bavarijə sərhəd heste. Əcəj sərhəd həmən de Polša ijən Cexijə heste.
Vilojəti ərazi 18 449,9 km²-e.[2] 31 dekabr 2025-minə sorədə Saksonijədə 4 026 599 odəm žijedə.[3] Saksonijə Almanijə 16 vilajətonədə gyləže.
Coǧrafijə
[sərost bykə | kodi sərost karde]Saksonijə Almanijə Šərgədə vo. Vilajəti Šərgədə Polšə, Cənubədə isə Çexijə vo.
Saksonijə təbiəti geš-geše. Vilajəti Šimal hissədə dešton ijən alcagə zəmijon hestin. Cənub tərəfədə kuon ve bedən.
Elbə Saksonijə ən vočibə rudonədə gyləje. Əv Cexijəku bə Saksonijə ome, Dresdeni dylədə dəvardedə ijən pešo bə Almanijə Šimal tərəf ro kardedə.
Saksonijə Cənubədə Erzgebirge kuon hestin. Im kuon Saksonijə ijən Cexijə arədə təbii sərhədi gyləj hissə təškil kardedən.
Dresdeni Šərg tərəfədə Saksonijə İsvecrə nomədə məšhurə kuə məhol heste. Im məhol deštə gəjvon, dərəjvon ijən Elbə de məšhure.[4]
Šəhəron
[sərost bykə | kodi sərost karde]Saksonijə jolə šəhəronədə ymonin:
Dresden Saksonijə pajtaxte. Šəhər Elbə kənoədə vo. Dresden taryx, mədənijjət, inčəsənət ijən elm bo məšhure.[1]
Leipzig Saksonijə ən jolə šəhəre. Əv Almanijə vočibə igtisodižə, mədənijjət ijən universitetə mərkəzonədə gyləže. Leipzig xüsusən deštə musigi taryxi de məšhure.
Chemnitz Saksonijə jolə sənaje šəhəronədə gyləže. Šəhər xüsusən 19-minə ijən 20-minə əsronədə sənaje de zu inkišaf karde.
Görlitz Polšə sərhədi tono vo. Šəhəri taryxižə mərkəzədə vejə gədə bino gorunə bə.
Taryx
[sərost bykə | kodi sərost karde]Saksonijə vej gədəmonə taryx heste. Meißen mark 929-minə sorədə bino kardə be. Əciku peštə Saksonijə regioni sijasi taryx inkišaf karde.[1]
Orta əsronədə ysətnə Saksonijə ərazi geš-gešə knjazəton ijən markon hissə be.
15-minə əsrədə Saksonijə Vettin sülaləti idarə karde. 1485-minə sorədə Vettinon torpon poə bin. Im poə be Saksonijə taryxədə jolə əhəmijjət hestyše.
16-minə əsrədə Saksonijə Protestant Reformasižə taryxədə vočibə rol bəzijəše. Martin Lüter yštə fəalijjət gyləj jolə hissə Saksonijə ijən əci tono bə Alman ərazižonədə karde.
18-minə əsri əvvəldə Saksonijə sijasi ijən mədəni čəhəto Alman torponədə vočibə məhol be. Saksonijə hökmdor Avgust Güčlü həmən Polšə kral be. Əcəj devrədə Dresden jolə mədənijjət ijən inčəsənətə mərkəz be.
19-minə əsrədə Saksonijədə sənaje zu inkišaf karde. Leipzig, Chemnitz, Zwickau ijən dijəro šəhəron sənaje mərkəzon bəbin.
1871-minə sorədə Saksonijə Almanijə imperižə hissə be.
I Dynjo čangiku peštə, nojabr 1918-minə sorədə Saksonijə monarxižə bə pežo ijən respublikə be.[1]
II Dynjo čang devrədə Saksonijə šəhəron jolə zijon vindyšone. 1945-minə sorədə Saksonijə Sovet išǧalə zonə hissə be.
1949-minə sorədə Saksonijə Almanijə Demokratikə Respublikə — Šərgi Almanijə — hissə be. 1952-minə sorədə Šərgi Almanijədə vilajəton ləǧv kardə bin ijən Saksonijə geš-gešə inzibati məholon bə poə be.
1989 ijən 1990-minə soron
[sərost bykə | kodi sərost karde]Saksonijə 1989-minə sorədə Šərgi Almanijədə bə sijasi dəgyšon mərkəzonədə gyləj be.
Leipzigədə minləvon odəm küconədə dinčə nümajišon karde. Im nümajišon Bazar ertəsi nümajišon nomi de məšhur bin.
1989-minə sori pajyzədə nümajišon jolə bin. Əvon Šərgi Almanijə kommunistə idarə sistemi zəif be prosesədə vočibə rol bəzijəšone.
9 nojabr 1989-minə sorədə Berlin divo ve be.
1990-minə sorədə tožədən Saksonijə vilajəti təškil karde bo hügugi šərait bino be. 3 oktžabr 1990-minə sorədə Almanijə i vyrə gyrdə be ijən Saksonijə tožədən Azadə Vilajət bəbe. Im hadisə Meißenədə Albrechtsburgədə rəsmi mərasim de gejd be.[1]
Dresden vilajəti pajtaxt bəbe.
Sižosət
[sərost bykə | kodi sərost karde]Saksonijə Almanijə federalə sistemi hissəže. Vilajəti yštə parlament ijən hukumət heste.
Vilajəti parlament Sächsischer Landtag nomi de məlume. Parlament Dresdenədə vo.
Vilajəti hukuməti bašədə baš vəzir bə.
Saksonijə Almanijə federalə sižosətədəjən ištirak kardedə ijən Bundesratədə yštə nümajəndon heste.
Saksonijədə se kreisfreie Großstadt — Dresden, Leipzig ijən Chemnitz — ijən dah kreis heste.[2]
İgtisodižə
[sərost bykə | kodi sərost karde]Saksonijə Almanijə Šərg hissəti vočibə igtisodižə mərkəzonədə gyləže.
Vilajətədə avtomobilə sənaje, mašynəgajyrmə, elektronika, mikroelektronika, kimižə sənaje ijən dijəro sənaje sahon inkišaf kardə bin.
Dresden Avropə mikroelektronika ijən jarymkeciriči sənajeti vočibə mərkəzonədə gyləže.
Leipzig ijən Zwickau avtomobilə sənajesi vočibə mərkəzonin.
Saksonijə gədə šəhəron ijən dionədə əkinə koən igtisodižədə rol heste.
Mədən sənaje
[sərost bykə | kodi sərost karde]Saksonijə taryxədə mədənə sənaje vej vočib be.
Erzgebirge kuonədə əsron ərzədə gümüš, galaj ijən dijəro mədənon cyxardə bin. Regionədə mədənə ko 12-minə əsriku 20-minə əsri həta təxminən 800 sor davam karde.[5]
1460–1560-minə soron arədə Erzgebirge Avropədə ən vočibə gümüšə mədənə məholonədə gyləj be. Pešə devronədə galaj, kobalt ijən uranən cyxardə be.[5]
Mədənə sənaje regioni šəhəron, igtisodižə, elm ijən texnikə inkišafədə jolə rol bəzijəše.
2019-minə sorədə Erzgebirge/Krušnohoří Mining Region UNESCO Dynjo İrsi sijahijə daxil kardə be.[6]
Mədənijjət
[sərost bykə | kodi sərost karde]Saksonijə Almanijə vočibə mədənijjətə məholonədə gyləže.
Dresden deštə muzejon, sarajon, kilsəon ijən inčəsənətə kolleksižon de məšhure.
Dresdeni ən məšhurə binonədə gyləj Frauenkirche-e. Kilsə II Dynjo čangədə xarab be. Pešo əv tožədən bino kardə be ijən 2005-minə sorədə ve be.
Zwinger Dresdeni məšhurə saraj kompleksonədə gyləže. Əci dylədə muzejon ijən inčəsənətə kolleksižon hestin.
Semperoper Dresdeni məšhurə opera binoje.
Leipzigən musigi taryxədə xüsusi vyrə heste. Məšhurə bəstəkar Johann Sebastian Bach yštə omri gyləj jolə hissə Leipzigədə ko karde.
Bach Leipzigədə Thomaskirche de gyrdə bə.
Təhsil ijən elm
[sərost bykə | kodi sərost karde]Saksonijədə vejə universitet ijən elmi müəssisə heste.
Leipzig Universitet 2 dekabr 1409-minə sorədə bino kardə be. Əv Almanijə ən gədə universitetonədə gyləže.[7]
Dresdenədə Technische Universität Dresden heste. Əv Saksonijə vočibə elmi ijən texnikə universitetonədə gyləže.
Chemnitzədəjən texnikə universitet heste.
Dresden xüsusən mikroelektronika, materialə elm, fizika ijən texnikə tədgigot bo vočibə elmi mərkəze.
Əholi
[sərost bykə | kodi sərost karde]31 dekabr 2025-minə sorədə Saksonijədə 4 026 599 odəm žijedə. Əholiti orta sin 47,2 sor be.[3]
Əholiti jolə hissə Leipzig, Dresden, Chemnitz ijən əvon tono bə məholonədə žijedə. Vilajəti dijəro hissonədə vejə gədə šəhər ijən di heste.
Rəsmi zjvon Almani zjvone.
Saksonijə Šərg hissədə həmən Sorb xalg žijedə. Sorbon yštə zjvon ijən mədənijjət heste. Sorbi zjvon slavjanə zjvononədə gyləže.
Təbiət
[sərost bykə | kodi sərost karde]Saksonijə geš-gešə təbii məholon heste.
Saksonijə İsvecrə ən məšhurə təbii məholonədə gyləže. Əjo Elbə, kuon, gəjvon ijən višon hestin.[4]
Bastei Saksonijə İsvecrə ən məšhurə vyronədə gyləže.
Erzgebirge Cənubi Saksonijədə vo. Əv Saksonijə ijən Cexijə mijono vo. Regioni təbiət ijən mədənə taryx turizm bo vej vočibe.[5]
Vilajətədə vejə višə, rud, kəš ijən gorunə təbii məhol heste.
Turizm
[sərost bykə | kodi sərost karde]Turizm Saksonijə igtisodižədə vočibə sahəže.
Dresden deštə taryxižə mərkəz, muzejon ijən inčəsənət de vejə turist čəlb kardedə.
Leipzig musigi, taryx, mədənijjət ijən šəhərə turizmi bo məšhure.
Saksonijə İsvecrə bo pijada səjahət, kuə turizmi ijən təbiət bo Almanijə məšhurə məholonədə gyləže.
Erzgebirge həm zymyston, həmən tovyston turizm bo istifadə bedə.
Görlitz deštə jaxšy gorunə bə taryxižə šəhərə mərkəz de məšhure.[4]
Nəǧlijət
[sərost bykə | kodi sərost karde]Saksonijə jol ijən dəmirə ro sistemi de Almanijə dijəro vilajəton, Polša ijən Cexijə de gyrdə bə.
Dresden ijən Leipzig vočibə dəmirə ro mərkəzonin.
Leipzig tono jolə aeroport heste. Dresdenədəjən aeroport heste.
Elbə əsron ərzədə nəglijjat bo istifadə bə.
Hamsujə məholon
[sərost bykə | kodi sərost karde]Saksonijə Almanijə dylədə de:
sərhəd heste.
Vilajət həmən de:
sərhəd heste.
Im čoǧrafižə vəzijjət Saksonijə Almanijə, Polšə ijən Cexijə arədə vočibə nəglijjat ijən igtisodižə məhol karde.
Bynəvyšt
[sərost bykə | kodi sərost karde]Səvonon
[sərost bykə | kodi sərost karde]- 1 2 3 4 5 "Der Freistaat Sachsen". sachsen.de. İstifadə tarixi: 5 sentjabr 2026.
- 1 2 "Staat und Verwaltung". Sachsen die Fakten. İstifadə tarixi: 5 sentjabr 2026.
- 1 2 "Bevölkerungsstand, Einwohnerzahlen". Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen. İstifadə tarixi: 5 sentjabr 2026.
- 1 2 3 "Urlaub in Sachsen: Kultur, Natur & Genuss erleben". Tourismus Marketing Gesellschaft Sachsen. İstifadə tarixi: 5 sentjabr 2026.
- 1 2 3 "Erzgebirge/Krušnohoří Mining Region". UNESCO World Heritage Centre. İstifadə tarixi: 5 sentjabr 2026.
- ↑ "Decision 43 COM 8B.26 – Erzgebirge/Krušnohoří Mining Region". UNESCO World Heritage Centre. İstifadə tarixi: 5 sentjabr 2026.
- ↑ "Geschichte der Universität Leipzig". Universität Leipzig. İstifadə tarixi: 5 sentjabr 2026.