Syə Tolyš
| Syə Tolyš | |
.jpg) Syə Tolyš 07.01.1936 №1 (328) | |
| Čur | ružnomə |
|---|---|
| Našir | AzKP (b) Lankoni rəjonə komitə |
| Təsis kardə byə | 21.01.1931 |
| Nəšr be orəxəj | 18.02.1939 |
| Zyvon | Tolyšə zyvon, tyrki |
| Dovrinəti | 5 ružədə 1 kərə |
| Tiraž | 1500 |
Syə Tolyš — tolyšə millijə ružnomə, kom cy 1931 soriku tosə 1939 sor Lankonədə Azərbojčonə SSR-ədə bešedəbe.
Taryx
[sərost bykə | kodi sərost karde]1930-nə soronədə tolyšə zyvoni umutejro ve jolə ko dəvonijəšone. Korenizasijə sijosəti cərcivədə xəjli kitobon pegordyijə bin u cap bin, tolyšə zyvon tədǧyǧ kardə byəbe Azərbojčoni alimon zyvonšynoson tərəfiku[1]. Tolyšə zyvonədə ružnomon, žurnalon cap be bino bin. By vaxtədə tolyšə ədəbijot bərpo bejdə[2].
21 janvar 1931 sorədə de Bekəǧə Mirsalajevi redaktorəti u kotibi Muzəffər Nəsirli de 1500 tiraži «Kьzьl Talьş» ružnomə bino kardyše nəšr be, məšhure bənə iminə ružnomə ceki nomədə «Tolyš» syxan heste u iminə ružnomə končo tolyšə zyvonədə məǧolon bešedəbin[3][4][5].
5 dekabr 1931 soriku ružnomə yštə nomyš bə «Sьə Tolьş» («Syə Tolyš») ovaxte cumcyko ružnomə bo tolyšə koəkon xydmət kardejdəbe[6].
6 ijun 1937 sorədə TSK (Mərəngoə komitə) plenumi bəpeštə, Azərbojčoni Kompartijə XIII jyǧnəǧi nezi, končo bə jyǧnəǧədə hisoboti məzmuni barədə myzokiron šedəbin, hežo čo parson dylədə cy tyrki zyvoni cy farsi, ərəbi, osmani syxanonku pok karde pars bə məjdon beše[7]. Gyləj ištirokəkə cy «taton zyvoni pok kardej» barədə gəpyš žəj. Bəj Mirčafar Baǧyrov čəvob doše — «Az fik kardəm ki, həni cy taton, kurdi, tolyšə zyvononku bə azərbojčoni zyvon ovašte lozime. Narkompros bəpe yštə təšəbbusi nišon bykə, əvon həmmə azərbojčonyžin»[7][8].
Cy plenumi bəpeštə čo zyvononədə təhsil səj dəkyrnije ǧəror beše u bə tyrki zyvon dəvarde, tolyšə zyvonədə məktəbon žəšone, mətbuəton həni cap bejdənybin, u tolyšə alimon u ičtimoijə xodimon (Zulfuǧar Əhmədzadə, Muzəffər Nəsirli u čo) bə repressijə egynin.
1938 soriku ružnomədə tolyšə məǧolon kam bej bino bin, u cy 22 sentjabr 1938 soriku ružnomə həni təmom tyrki zyvondə bešedəbe[3].
De «Sьə Tolьş» nomi oxonə numrə 18 fevral 1939 sorədə beše, cymi bəpeštə ružnomə nom bə «Sosialist subtripiqi» ovaxtə be. Cy 16 ijun 1957 soriku nomyšon bə «Leninçi» (Leninci) ovaxte, 22 sentjabr 1990 soriku bə «Lənkəran» («Lankon») u ym ružnomə tosə ysət cap bejdə[4].
Ružnomə məǧsəd u myžoron
[sərost bykə | kodi sərost karde]«Sьə Tolьş» ružnomə boštə ve əhmijətinə sənəti pegətyše bo tolyšə məholi, tolyšə zyvoni, tolyšə ədəbijoti, taryxi umutejro. By koədə əv yštə ružnomə səhifonədə cy məholi sijosijə, iǧtisodijə, sosialə u mədənijə žimoni barədə jolə materialon cap kardejdəbe. Jolə məno dojdəbin bə šeiron u folklorə əməlon u de əvon ǧyjmətinə məǧolon cap byəbin. Tosə 1938 sor bə tyrki u bə tolyši šeiron cap bejdəbin, əmma 1938 sori bəpeštə idlə tyrki zyvonədə. Šeironədə cy dovri adətə myžoron bin: kommunistə partijə, komsomol, kolxoz, koəkə, traktorərom, Lenin, Stalin u čo. Šeironədə iminə məsələ ideologijə dərosne be. Ružnomə tolyšə folklori gyrdə kardejədə əhmijətinə ko dəvonijedəbe. Cy Muzəffər Nəsirli «Tolьşə folqlori həxədə can gъləjъ sьxan» məǧolə tolyšə folklori umutejro jolə mənbə be[3].
«Buminə ružnomə, cy yštə Lankoni, Ostoro, Liki, Həmošəru u Masalu həjomandə koəkə korrespondenton amisəje, bape bənə prožektori yštə rušnə bə Tolyšə bandon bygordyno» - ružnomədə nyvyštə byəbe. Əvən ym ko əla bə vyrə rosniše[9].
Ružnomə iminə numrədə votə bejdə ki ym ružnomə bə tolyšə xəlǧi bənə baxšə Sovet hukumət doəše, u tolyšə xəlǧ həxyš heste tolyšə əlifbo, zyvoni, ədəbijoti ozavzije[3]. Ružnomə ve jolə ilhom doše tolyšə šairəti ozavzijejədə. Bə vaxtədə ən ve cap byə tolyšə šairon Z. Əhmədzadə, M. Nəsirli, G. Kazymov, X. Guliev, A. Guliev, S. Əlieva bin[10].
Səvonon
[sərost bykə | kodi sərost karde]- ↑ A.A. Umnjaškin. İRANSKİE ЯZIKİ KAVKAZA: İSTORİЯ İZUÇENİЯ TALIŞSKOQO ЯZIKA (rus.) // Politiçeskie nauki. Vostokovedenie. Vıp. 10.. — 2011. — S. S. 135-142.
- ↑ G. Asatrjan, «Vvedenie v istoriю i kulьturu talışskoqo naroda», s. 107
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 Aqaev Э. Rabotı po literature/folьkloru v qazete "Sıa Tolış" // Vestnik Naцionalьnoй Talışskoй Akademii. — 2011. — № 1. — S. 130-150.
- ↑ 4.0 4.1 A. Baйrami. Spravka ob istorii talışskoqo peçatnoqo izdaniя (talışskiй) // Tolışon Sado. — 2012. — 25 fevralь (№ 6 (018)). — S. 8.
- ↑ Mirxaşim Talışlı, Axadov Эtibar. Lenkoranь: Эnkцiklopediçeskaя informaцiя = Lənkərən: Ensikloprdik məlumat. — 2. — Baku: ASC, 2017. — S. 274. — 584 s. — ISBN 5-89968-099-7.
- ↑ Elnur Aǧaev. Mesto Muzaffara Nasirli v talışskoй presse = TOLIŞİ MƏTBUATİ TARIXƏDƏ MЬZƏFFƏR NƏSİRLİ VIRƏ // ALƏM. — 2016. — № 3 (3). — S. 2—7.
- ↑ 7.0 7.1 İsmailov Эlьdar. İstoriя «bolьşoqo terrora» v Azerbaйdjane. — Politiçeskaя эnцiklopediя. — Moskva, 2015. — S. S. 155-156. — 239 s. — ISBN 978-5-8243-1943-9.
- ↑ Abilov İ. Repressirovannoe talışevedenie. 21 oktяbrя 2018.
- ↑ Эlьnur Aqaev. TolishPress.org - Qazete “Sıэ Tolış” - 79 let. tolishpress.org (22 яnvarя 2010).
- ↑ Allaxverdi Baйrami «Azərboyconi tolışon ədəbiyot”/ “Literatura talışeй Azerbaйdjana”, 1 çastь, Baku, izd-vo “MBM”, - 2013. S. 59-60, - 283 s. ISBN 978-9952-29-046-9