Tolyši zyvonədə əvəzəkə

Сe Vikipediá
Bə navigasijə dəvarde Bə nəve dəvarde

Tolıši zıvonədə əvəzəkon hestıšone əsasən 6 məno cur: šəxs, išarə, sıvol, təyin, oqardemon, mıəyənnıbə, həšə ... i. c. əvəzəkon

Šəxsə əvəzəkon 12 qılən[sərost bykə | kodi sərost karde]

Potədə: (bə tolıši- bə urusi- bə tırki))

I šəxsədə (qəpbıjən) az, my- я - mən II šəxsədə (qušbıdə) ty- tı - sən III šəxsədə (qəpjənin) əv- on, ono, ona - o

ə- tot - o ı, ım, ın - эto - bu

Cəmədə: (bə tolıši- bə urusi- bə tırki)

I š. (qəpbıjənon) əmə- mı- biz II š. (qušbıdəon) šymə- vı- siz III š. (qəpjəninon) əvon- oni- onlar

Imon- эti- bunlar

Šəxsə əvəzəkon vasitəynə holonədə (ğərəzi nominə (adlıq) holi) əmandə holonədə jıqo təsrif bedən:

Potədə: (bə tolıši- bə urusi- bə tırki)

Iš (qəpbıjən) : Mı, mıni (Tı mı vindedəš /Tı mıni vindedəš)- я, menя -məni IIš (qušbıdə): Tı, tıni (Az tı vindedəm/ Az tıni vindedəm)- tebя - səni IIIš(qəpjənin): əy// əviım (Az əy /əvi (ımi) vindedəm)- eqo, эtoqo- onu

Cəmədə: (bə tolıši- bə urusi- bə tırki)

I š. (qəpbıjənon) əməni - nas- bizi II š. (qušbıdəon) šıməni - vas - sizi III š. (qəpjəninon) əvoni - ix - onları

Imoni - эtix- bunları

Šəxsə əvəzəkon holinbedən:

Potədə: (bə tolıši- bə urusi- bə tırki)

1. İmenitelьnıй // Nominə hol // adlıq: az, tı, əv—я, tı, on // ona- mən, sən, o; 2. Roditelьnıй// Səyvonəti hol // yiyəlik: çımı, ıštı, çəy - moй, tvoй, eqo // ee—mənim, sənin, onun; 3. Datelьnıй // Səmtə hol // yönlük; bəmı, bətı, bəy— mne, tebe, emu//eй—mənə, sənə, ona; 4. Vinitelьnıй// Təsirinə hol // təsirlik: mıni, tıni, əy—menя, tebя, eqo// ee—məni, səni, onu; 5. Tvoritelьnıй// Vırəynə hol// yerlik:

a) bəmıku, bətıku, bəyku—u menя, u tebя, u neqo// ee—məndə, səndə, onda; b) bəmınədə, bətınədə, bəvədə—u menя, u tebя, u neqo// nee—məndə, səndə, onda;

6. Predlojnıй// Bešemonə hol// çıxıšlıq:

a) -Çımıno, ıštıno,çəvo; məndən, səndən, ondan; iz menя,iz tebя, ot eqo// nee; b) -Çımısə, ıštısə,çəysə; menя, tebя , iz neqo/ nee; məndən, səndən, ondan; c) -çımıku, ıštıku, çəyku; ot// s menя; ot// s tebя; iz neqo// nee; məndən, səndən, ondan;

Cəmədə: (bə tolıši- bə urusi- bə tırki)

1.İmenitelьnıй // Nominə hol // adlıq: əmə, šımə, əvon; mı, vı, oni; biz, siz, onlar 2.Roditelьnıй // Səyvonəti hol// yiyəlik: çəmə, šımə, çəvon; naş, vaş, ix: bizim, sizin, onlar; 3. Datelьnıй // Səmtə hol // yönlük: bəmə, bəšmə, bəvon; nam, vam, im; bizə, sizə, onlar; 4.Vinitelьnıй// Təsirinə hol // təsirlik: əməni, šıməni, əvoni; nas,vas, ix; bizi, sizi, onları; 5. Tvoritelьnıй // Vırəynə hol // yerlik:

a) bəməku, šıməku, bəvonku; u nas, u vas, u nix; bizdə, sizdə, onlarda; b) bəmənədə, bəšmənədə, bəvonədə; nas, u vas, u nix; bizdə, sizdə, onlarda;

6.Predlojnıй // Bešemonə hol // çıxıšlıq:

a) çəməno, šıməno, çəvono; iz nas, iz vas, iz nix; bizdən, sizdən, onlardan; b) çəməsə, šıməsə, çıvonsə; nas, vas, nix; bizdən, sizdən, onlardan; c) çəməku, šıməku, çəvonku; ot// s nas//ot vas ot //s nix; bizdən, sizdən, onlardan;

İšarə əvəzəkonən 14 qılən[sərost bykə | kodi sərost karde]

(bə tolıši- bə urusi- bə tırki) ı//ım//ın- эto, эtot- bu bı- эto, v эto, v эtom- bu çı - эto- bu jıqo- takoй- belə jıləvon- takoй- belə ə - to- o bə- v to- o çə- toqo- o jəqo- takoй- elə həmon(ə)- tot je , on- həmin ənə- skolьko- bir belə jələvon- takoй- elə

İšarə əvəzəkon ismin bıə bəpeštə holin bedən:

Potədə: (bə tolıši bə urusi- bə tırki)

1.İmenitelьnıй // Nominə hol// adlıq:

Im- эto- bu; ə - tot- o; jıqo // jəqo – takoй – belə// elə; jıləvon // jələvon- takoй- belə// elə;

2. Roditelьnıй // Səyvonəti hol// yiyəlik: Çımi – эtoqo –bunun;

Çə - toqo-onun; Çe- takoqo- belə(si)nin// elə(si)nin; jıqo// jəqo-takoqo-belə(si)nin// elə(si)nin; Jıləvoni // jələvoni- takoqo- belə(si)nin//elə(si)nin;

3. Datelьnıй // Səmt // yönlük:

Bımi - эtomu- buna; Bəy- tomu- ona; Bə jıqo // jəqo- takomu -beləsinə//eləsinə; Bə jıləvoni// jələvoni- takomu- beləsinə// eləsinə;

4. Vinitelьnıй // Təsirinə hol // təsirlik:

Imi -эtoqo –bunu; əy- toqo –onu; jıqo/jəqo(šə) – takoqo- belə// elə; jıləvoni// jələvoni -takoqo -belə(si)ni// elə(si)ni

5. Tvoritelьnıй // Vırəynə hol // yerlik:

Bımədə -u эtoqo –bunda; Bəvədə -u toqo- onda; Bımiku- u эtoqo- bunda; Bəyku- u toqo –onda; Jıqoədə//jəqoədə -u takoqo- belədə // elədə; Jıləvonədə//jələvonədə -u takoqo- belə(sin)də // elə(sin)də;

6. Predlojnıй // Bešemonə hol // çıxıšlıq:

Çımiku- s// ot эtoqo- bundan; Çəyku -s// ot toqo- ondan; Çımio- iz эtoqo- bundan; Çəvo -iz toqo- ondan; Çımisə -эtoqo- bundan; Çəysə- toqo- ondan; Jıləvono//jələvono- takoqo- belə(sin)dən//elə(sin)dən; Jıləvoniku//jələvoniku -takoqo -belə(sin)dən//elə(sin)dən; Jıləvonisə//jələvonisə- takoqo -belə(sin)dən//elə(sin)dən;

Cəmədə: bə tolıši- bə urusi- bə tırki)

1. İmenitelьnıй // Nominə hol// adlıq:

Imon- эti -bunlar əvon -te -onlar jıqoon// jəqoon- - takie -belələri//elələri jıləvonon //jələvonon- takie -belələri//elələri

2. Roditelьnıй // Səyvonəti hol// yiyəlik:

Çıvon- эtix –bunların; Çəvon –tex- onların; Çe jıqoon// çe jəqoon –takix- belələr(in)in//elələr(in)in; jıləvononi//jələvononi – takix- belələr(in)in//elələr(in)in;

3. Datelьnıй // Səmt // yönlük:

Bımon- эtim- bunlara; Bəvon- tem –onlara; Bə jıqoon//bə jəqoon - takomu -belələr(in)ə// elələr(in)ə; Bə jıləvononi//bə jələvononi – takomu- belələr(in)ə// elələr(in)ə;

4. Vinitelьnıй // Təsirinə hol // təsirlik:

Imoni- эtix- bunları; əvoni- tex- onları; jıqoon// jəqoon- takix- belələr(in)i// elələr(in)i; jıləvononi// jələvononi –takie- belələrini // elələrini;

5. Tvoritelьnıй // Vırəynə hol // yerlik:

Bımonədə- v эtix –bunlarda; Bəvonədə- u tex- onlarda; Bımonku- u эtix –bunlarda; Bəvonku -u tex- onlarda; Jıqoonədə// jəqoonədə -u takix- belələr(in)də //elələr(in)də; Jıləvononədə// jələvononədə -u takix- belələr(in)də// elələr(in)də;

6. Predlojnıй // Bešemonə hol // çıxıšlıq:

Çımonku- s/ /ot эtix- bunlardan; Çıvonku - ot tex- onlardan; Jıqoonku// jəqoonku -ot takix- belələr(in)dən// elələr(in)dən; Çımono- iz эtix – bunlardan; Çəvono- iz tex – onlardan; Jıqoono// jəqoono- takix - belələr(in)dən// elələr(in)dən; Çımonsə - эtix – bunlardan; Çəvonsə- tex – onlardan; Jıqoonsə// jəqoonsə- эtix, tex; belələr(in)dən// elələr(in)dən; Jıləvononku// jələvononku- takix; belələr(in)dən// elələr(in)dən

Təyinə əvəzəkon əsasən 6 qılən[sərost bykə | kodi sərost karde]

Tolıšiədə Urusiədə Tırkiədə

Ištə/ deštə/bəštə/…ıštən- svoй,svoя,svoe/… sam -öz/... mən özüm Həmə- vse bütün Ha//har- kajdıй- hər hár gıla- kajdıй- hər bir Fılon- takoй/takoй-to - filan kali – nekotorıe- bəzi, bəziləri

Oqardemonə əvəzəkə: ıštən(özüm-sam)[sərost bykə | kodi sərost karde]

Ištən(özüm-sam), ıštəni (özümün... sebя) de mənsubiyət šikilədon ğəbul bıkə šəxsə əvəzəkon iconə holin bedə:

Potədə: Holon - šəxson – bə tolıši – bə urusi – bə tırki

1.İmenitelьnıй// Nominə hol// adlıq:

I š -az ıštən- Я sam - (Mən) özüm II š-tı ıštən- Tı sam - (Sən) özün III š-əv ıštən- Ot sam/ ona sama…- (O ) özü

2.Roditelьnıй// Səyvonəti hol// yiyəlik:

I š -Çımı ıštəni - Menя samoqo- (Mənim) özümün II š -Ištı ıštəni - Tebя samoqo- (Sənin) özünün III š-Çəy ıštəni - Eqo samoqo -(Onun) özünün

3. Datelьnıй// Səmt // yönlük:

I š -Bəçımı ıštəni - Mne samomu- (mənim) özümə II š -Bəštı ıštəni -Tebe samomu - (sənin) özünə III š- Bəçəy ıštəni - Emu samomu - (onun) özünə

4. Vinitelьnıй // Təsirinə hol // təsirlik:

I š -Mıni ıštəni - Menя samomu - (mənim) özümü II š -Ištı ıštəni - Tebя samomu - (sənin) özünü III š -çəy ıštəni -Eqo samomu - (onun) özünü

5. Tvoritelьnıй //Vırəynə hol // yerlik:

I š -Çımı ıštənədə - U menя samomu - (mənim) özümdə II š -Ištı ıštənədə - U tebя samomu - (sənin) özündə III š -Çəy ıštənədə - U neqo samomu - (onun) özündə

6. Predlojnıй// Bešemonə hol // çıxıšlıq:

a) I š -Çımı ıštəniku- - S menя samomu- ( mənim) özümdən II š- ıštı ıštəniku - S tebя samomu - (sənin) özündən III š- çəy ıštəniku - S neqo samomu - (onun) özündən

v) I š - çımı ıštəno - İz menя samoqo - ( mənim) özümdən II š - Ištı ıštəno - İz tebя samoqo - (sənin) özündən III š- Çəy ıštəno - İz neqo samoqo - (onun) özündən

s) I š- çımı ıštənisə - Menя samoqo - ( mənim) özümdən II š- ıštı ıštənisə - Tebя samoqo - (sənin) özündən III š- Çəy ıštənisə - Eqo samoqo - (onun) özündən

Cəmədə: Holon - šəxson – bə tolıši – bə urusi – bə tırki

1. İmenitelьnıй // Nominə hol// adlıq:

I š -əmə ıštən- Mı sami - (biz) özümüz II š- šımə ıštən - Vı sami - (siz) özünüz III š- əvon ıštən - Oni sami - (onlar) özləri

2. Roditelьnıй // Səyvonəti hol// yiyəlik:

I š - Çəmə ıštəni - Nas samix - (bizim) özümüzün II š -Šəmə ıštəni - Vam samim - (sizin) özünüzün III š- Çəvon ıštəni - İx samix - (onların) özlərinin

3. Datelьnıй // Səmt // yönlük:

I š- Bəçəmə ıštəni - Nam samim - (bizim) özümüzə II š - Bəšmə ıštəni - Vam samim - (sizin) özünüzə III š - Bəçəvon ıštəni - İm samim - (onların) özlərinə

4. Vinitelьnıй // Təsirinə hol // təsirlik:

I š - Çəmə ıštəni - Nas samix - (bizim) özümüzü II š - Šımə ıštəni - Vam samix - (sizin) özünüzü III š - Çəvon ıštəni - İx samix - (onların) özlərini

5. Tvoritelьnıй// Vırəynə hol // yerlik:

I š - Çəmə ıštənədə - U nas samix - (bizim) özümüzdə; II š - Šımə ıštənədə - U vas samix - (sizin) özünüzdə; III š - Çəvon ıštənədə - U nix samix - (onların) özlərində;

6. Predlojnıй// Bešemonə hol // çıxıšlıq:

a) I š - Çəmə ıštəniku - S nas samix - (bizim) özümüzdən; II š - Šımə ıštəniku - S vas samix - (sizin) özünüzdən; III š - Çəvon ıštəni - S nix samix - (onların) özlərindən;

b) I š - Çəmə ıštənisə - Nas samix- (bizim) özümüzdən; II š - Šımə ıštənisə - Vas samix- (sizin) özünüzdən; III š - Çəvon ıštənisə - İx samix - (onların) özlərindən;

c) I š - Çəmə ıštəno - İz nas samix - (bizim) özümüzdən; II š - Šımə ıštəno - İz vas samix - (sizin) özünüzdən; III š - Çəvon ıštəno - İz nix samix- (onların) özlərindən;

"Ištən” fəal širkat kardedə sıxansoxteədə:

-ıštən-ıštəni ) ( öz-özünü) ( sama sebя); ıštən-bəštə (öz-özünə) (sam po sebя); ıštənki (özününkü, doğma) (iz svoix); ıštənbəsə(öz-özlüyündə) (samoliçno)

Sıvolə əvəzəkon behisobin[sərost bykə | kodi sərost karde]

bə tolıši – bə urusi – bə tırki

Ki? Kto? Kim? Kiye? Koqo? Çeй? Kimdir? kiyon? kakie? Kimlər? Çiç? Çto? Nə? çiyon? kakie? Nələr? Çı? Çto? Nə? Çiki? Çья? çeй? Kimin? Çiçi? Çeqo? çeй? Nəyin? Çikiye? koqo? Kimindir? Çiçiye? çeqo? Nəyindir? çoknə? Kak? Necə? çı curə? Kak? Nə cür?

Kom//kon? Kakoqo? kakoй? kotorıй? Hansı? Çune? Bəkovrə? Kuda? Haraya? Konco? Qde? Harada? çıkonco? Otkuda? Haradan? Boçi? Poçemu? zaçem? Niyə? Nə üçün? nəyə görə? Çanə? Skolьko? Neçə? nə qədər? Çanədə? Skolьko? Nə qədər?

Mıəyənnıbə əvəzəkon veyin[sərost bykə | kodi sərost karde]

bə tolıši - bə tırki:

Kəsi -Kim / Ki -Kimsə, heç kim /Kimsənə Kimsə, kim isə, heç kim / Bəkisə/ Kiməsə / Bəçisə/ / Nəyəsə / Kiysə/ Kimsə, kim isə / Jıçiy Nəsə, nə isə/ / Jıkəsi/ Kim isə, / Çiysə/Nəsə, nə isə / çiçisə Nəyəsə / šəxsi/ / Kimsə, kim isə / ikəsə/ Kimsə, kim isə/ / xonəxo Kimsə/ / fılonkəs Filankəs/ / fisonkəs Kimsə / bəhmənkəs/ Kimsə/ / qıləy -Biri, birisi / harki/ Hər biri, hər kəs/ / hakəs Hər kəs / har kəs/ Hər kəs / harçi// har çiy/ Hər nə, hər šey/ / har cur- Hər cür // curi - Bir cür, hər hansı/ / həmməy-Hamı / kali// kaliyon/ / / Bəzisi, bəziləri/ koncosə// Hardasa/ hardansa/ konsə - Nə isə/ / çanədəsə Neçəsi/ // çoknəsə// çunəsə -Nə təhərsə // qıləyni//Necəsə, / hár gılayni - Biri, birisi /Hər kəs, hər biri/

bə urusi

Kto-to, nikto/ Kto / Nekto/ Komu-to/ Çemu-to/ Kto-to/ Çto-to/ Kto-to, kakoй-to/ Çto-to/ Çeqo-to/ Nekto/ odin, odna, odno/ kajdıй/ vsяkoe/ vsяkiй/ nekotorıй/ vse/ nekotorıй/ qde-to/ kakoй-to / skolьko-to/ kakim-to obrazom / kuda-to / kto-to /kajdıй...

Həšə əvəzəkon[sərost bykə | kodi sərost karde]

bə tolıši - bə urusi- bə tırki:

Hiç //Nikakix, niskolьko// Heç Hiçki// Nikto // Heç kim, kimsə Hiçi// Niçeqo// Heç nə Hiç kəsi // Nikto // Heç kəs, kimsə Hiçunə //niçeqo // Heç necə Hiç qılə// niçto // Heç biri Hiç kəs// nekto // Heç kim, kimsə Kəsi // kto-to // Kimsə Kimsənə // Nekto, nikto// Kimsə

OKO DOƏ BIƏ ƏDƏBİYOT[sərost bykə | kodi sərost karde]

1) B.B. Miller.Talışskiй яzık.M.1953 2) L.A.Pireйko.Talışsko-russkiй slovarь.M.1976 3) H.Əlizadə.N.Hatəmi. Fars dili.B.1961. 4) N.Səqəfi (Hatəmi) Fars dilinin qısa qrammatikası.( Farsca-azərbaycanca lüğət.2-cild.Tehran, 1999. 5) M. Hüseynzadə. Müasir Azərbaycan dili. (Morfologiya) III hissə. Ali məktəblər üçün dərslik. B.1973 6) Müasir Azərbaycan dili. I cild. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun nəšri. B.1978 7) Šəvnıšt N0 3-6,( 2006;)(Tolıšə zıvoni qrəmatikə) N0 11=14, (2007-2008;)(Qrammatika talıšskoqo yazıka) 8) Širi Əvəz Sadıxzodə Talıš dilinin qrammatikası. Sankt-Peterburq,2003.