Portal Coğrafiyə vıjniə məqalə/Arxıv

Čoǧrafijədə ošemonon — XV-XVI əsronədə cy Avropəvyžon savdy kardejro tožə roon pəjdo kardejro bə mijon bekardə tožə, Gyton (Kuəon), Vazə dyjonyšon de žygo-žygošon nomyšon nošone. Avropədə žijə səjjoh u dyjovonon by koj ve čon sute by kojyš jolə zuš doše. Čo jano dijə kardejdəj, bəvədə Avropadə kaxti egynje bə odəmon tov omedəbe. Əve əvon bo žijejro, bə dast nun vardejro bo tožə vyron nəvedəbin. Ym lyskəjən by koj tov dodəbe. Iminə čoǧrafi ošemonon Atlantiki Vazədyjo u Afrikə dyjokənondə fransə dyjovonon binošon kardešone. Ǧənovi nomon u Azori sərku bə mijon bekarde, žygo nəvemoniku pəjdo kardə bej. (bə dumo dəvard...)

Čoǧrafijə tarix
Bardə buə ekspedision u čo-čo səjjohon tərəfədə bə žimon dəvunə buə čoǧrafi kəšfon bəcəmə elmi gələčəkdə nəzəri u praktiki ümumiləšdirmon barde gorə lazim buə dyždə həčymədə material gyrdə karde imkon dojdə.
Dyždə čoǧrəfi kəšfon əsasə məǧsədyš sagylon səjohəton nətičədə dynjo fiziki xəritə müasir vindejon bəməl ome səbəb buə.cəmə zəmonədə dynjo xəritə “Sipijə ləkon” vote bəbe mandəni. Ysət čoǧrəfi kəšfon məgsəd tožə čoǧrafi ganunon u ganunəujǧunəti oško kardeje. Žyǧo čoǧrafi kəšfon elmi funtamentəl sahə aid kardə bedə. Əvon zəmini hyškə kəfšəni u dynjo okeani bitov kəšf karde žimoni əhəmijjət kəsb kardedə. Zəmini kəf karde iminə nubətə təbiəti muxtəlif tipon garšylygli təsir mexanimzmi, insonon müəjjən tarixi zynejon, təsərrüfati əlagəti formon və s. zyne tələb kardedə. Nəzəri kəšfon u cəj tədbig nybuə čoǧrafija nüšodoəbuə myrəkkəb mexanizmi u cəj idarə karde əsos doe əzyni.
Hežo žyǧo, čoǧrafi kəšfon müasit taryx, čoǧrafijə tarixi oško nez bedə, lokin bəj bitov nez bedəni.žyǧo ki, čoǧrafija tarixi fəlsəfə, nəzəri čoǧrafija u bə čo nəzəri elmon nez bedə, tikən vej metedoloži elm pegardedə. Zəmoni tələb ej bə čo elmon integrasijə zumand kardə.Lokin dymi ivrədə čoǧrafija tarixi yštəni inkšof məntigi u ganunəujǧunəti malike.(bə dumo dəvard...)

Cy dynjo kišvəron ašmard.
Žintonədə by tispirədə bə 245 gylə kišvər heste:

Žintonədə 193 gylə kišvər bejnəlxəlǧi fajədə səbəsože.
- Əmandəj 192 gylə kišvər cy Ikardə byə Milləton Təškiloti dylədə bə kišvəronin.
- 1 gylə kišvər-Bejnəlxəlǧ fajədə zynə bedə,mande cy MIO (millətonətiə ičonəti onemon (BMT) koəkə ni ( MIO hežo žicəši ogətedə). Ə kišvər katolikə Vatikane-Vatikan šəhərə kišvəre.
9 gylə kišvər-cy bejnəlxəlǧi fajədə zynə bedə,mande cymonədə hic gylə cy MIO daimi koəkə nin. Cy Montevideo raj omeku žygo peštypurbən ki, bejnəlxəlǧ hugugi cərcivədə bənəj kišvəri pegəte bəben:
- 1 gylə kišvər-1971-nə soriku žygo cy MIO koəkə nybə bə MIO dənyšə 22-gylə kišvər u Vatikani pape bə ,ysətən i-dy gylə de čo kišvəron hampoəti kardə cIN .(bymi Tajvan votedə)...(bə dumo dəvard...)