Vijana

federal capital, statutory city of Austria, federal state of Austria, metropolis, enclave, city-state, municipality of Austria, jolə šəhər, district of Austria, place with town rights and privileges
Soxtə taryx	1. century BCE
Rəsmi nom	Wien
Orižinalə zyvonədə nom	Wien
Kyrtə nom	W
Əsəron məčmuə	National Gallery of Victoria
Cici nom noəšone	Wien
Bani	Ancient Celts
Dynjo hissə	Avropə
Kišvər	Avstrijə
Inziboti-ərozijə vohid	Avstrijə
Akvatorijədəj ja ovi ambo kənoədə	Dunaj, Wien, Liesing, Donaukanal
Enclave within	Lower Austria
Čoǧrafi koordinaton	48°12′30″N 16°22′21″E
Coordinates of easternmost point	48°9′3″N 16°34′39″E
Coordinates of northernmost point	48°19′23″N 16°25′15″E
Coordinates of southernmost point	48°7′6″N 16°24′32″E
Coordinates of westernmost point	48°10′16″N 16°10′57″E
Ən barzə vyrə	Hermannskogel
Lowest point	Lobau
Ičro hakimijəti joli vəzifə	mayor of Vienna
Hukməti jol	Michael Ludwig
Ǧanunədə organ	Municipal Council and Landtag of Vienna
Uzvəti	Climate Alliance of European cities with indigenous rainforest peoples, League of Historical Cities, Organization of World Heritage Cities
Əvəz kardyše	Vindobona
Gəp žə zyvon	Austrian German
Myždəvonijon	European City of the Reformation, European City of the Trees
Edaštə byə by əsərədə	Civilization V
Rəsmi sajt	https://www.wien.gv.at/
Xaštag	Wien
Herbi nom-nyšon	Coat of Arms of Vienna
Myžori taryx	timeline of Vienna
Əloǧəjn byə kategorijə	Category:Vienna-related lists
Open data portal	Open Government Data (OGD) in Vienna
Myžori iǧtisodijot	economy of Vienna
Demographics of topic	demographics of Vienna
District heating grid	Fernwärme Wien
Iminə nyvyštəjnə virvard	1. century BCE
Buminə telefonə kod	01
Avtomobilə numrə kod	W
Ujǧun byə sijohi	list of Viennese
Subjekti nominə šəhrvandon kategorijə	Category:Honorary citizens of Vienna
Ym vyrə vindemoni kategorijon	Category:Views of Vienna
Vikiamboədə xəriton kategorijon	Category:Maps of Vienna

Vjana (alm. Wien) — Avstrijə pajtaxti ijən ən gyləj jolə šəhəri. Šəhər həmən vaxtədə Avstrijə 9 federativ əjaləti syədə gyləj ajry əjalət hesab be. Vjana Dunaj ruj kənoədə, Avropə mərkəzi hissədə ca be. Šəhəri ərozi 414,9 km²-e. 1 janvar 2026-nə sori Vjanaədə 2.040.914 kas žijə^[1].

Vjana Avropə sijasi, igtisodi ijən mədəni mərkəzonədə gyləje. Šəhərədə Ikardə byə Milləton Təškiloti ijən çand bejnəlxalg təškiloti idarəvon ca bəka. Vjana oz tarixi memarlyǧy, musigi ənənə, muzejon, sarojon ijən universitetonro məšhur-e.

Nomi

Šəhəri alməni nomi Wien-e. Vjana nomi gədim formon Vindobona ijən Wenia nomon bəpejvənd-e. Wenia nomi jazyly mənbəonədə 881-nə sori gejd byə. Ǧədim Roma dovrədə šəhəri əroziədə Vindobona nominə hərbi düšərgə ijən məskungah byə.

Coǧrafijə

Vjana Avstrijə Šərg hissədə, Dunoj ruj hərdu kinorədə ca be. Šəhər Avstrijə ijən ümumən Avropə mühüm nəglijjat rahonədə gyləj mərkəz-e. Vjana Ǧərb tərəfdən Alpon Šərg ətəgon bəpejvənd be. Šəhəri ən bylynd nogtə Hermannskogel-e.

Vjanaədə mülajim iglim hest. Zymystonon adətən sard, bəzi vaxton isə vəš ijən garly ben. Tovystonon garm ijən bəzi ružon vej garm ben. Dunoj ruj šəhəri coǧrafijə ijən igtisodi inkišafədə mühüm rol bəka.

Tarix

Odəmon Vjana əroziədə gədim zamonədə məskun byən. Erə əvvəl 1-nə əsrədə Roma imperijə Dunoj sərhədi myhafizə karde ro in əroziədə Vindobona nominə hərbi düšərgə bino karde. Düšərgə həndəvədə tədricən mülki məskungah əmələ ome.

Orta əsronədə Vjana mühüm ticarət šəhər bə. 1155-nə sori šəhər Babenbergon hakimijjəti mərkəz bə. Sonə əsronədə Vjana Habsburgon sülalə sijasi mərkəzi bə ijən Avropə ən mühüm šəhəronədə gyləj bə.

1529 ijən 1683-nə soronədə Osmanijon imperijə gošunon Vjana myhasirə kardyšone, əmma šəhəri zəbt karde nyzoneston. 1683-nə sori Vjana vej tez inkišaf karde ijən Habsburg imperijə sijasi ijən mədəni mərkəzi bə.

1804-nə sori Vjana Avstrijə imperijə pajtaxt bə. 1867–1918-nə soron arədə šəhər Avstrijə-Macaryston imperijə pajtaxt byə. In dovrədə Vjana əholi tez zijod bə, jolon, dəmirə rahon, ictimoi binon ijən žijə məhəllon bino byən.

1918-nə sori Avstrijə-Macaryston imperijə daǧyžə ijən Vjana Avstrijə Respublika pajtaxt bə. İkinci cyhonə cəngədə šəhər bəzi zijanon vind. 1945–1955-nə soron arədə Vjana müttəfig dovləton tərəfdən išǧal zonon bə bolə byə. 1955-nə sori šəhər dybarə müstəgil Avstrijə pajtaxt kimi inkišaf karde.

Idorə

Vjana 23 inzibati rajoni bə bolə be. Rajoni talyš dilədə šəhəri inzibati hissə məno dojdə. Hər rajoni oz nomrə, nom ijən jerli idarə hest. Tarixi šəhər mərkəzi 1-nə rajon — Innere Stadt-e.

Šəhəri tanynmyš rajononədə Leopoldstadt, Landstraße, Wieden, Mariahilf, Neubau, Favoriten, Dobling ijən Hietzing nomon karde bəbe. Šəhəri sərhədon daxilədə həm syx tikili mərkəzi məhəllon, həmənzy mešəvon, parkon ijən kənd təsərrüfati ərozijon heston.

Əholi

1 janvar 2026-nə sori Vjanaədə 2.040.914 kas žijə.^[1] Əholi sajinə gorə Vjana Avstrijə ən jolə šəhəri ijən Avropa İttifogi jolə šəhəronədə gyləje.

Vjana tarixən müxtəlif xəlgon ijən mədənijjəton bəham omej məkan byə. Šəhərədə avstrijəvon bənavo Avropə, Asijə ijən cyhonə bašga hissonədə omə vej odəmon žijedən. Rəsmi zyvon alməni zyvon-e.

Sijosət ijən idorə

Vjana həm šəhər, həmənzy Avstrijə federativ əjaləti status hest. Šəhəri šura həm bələdijjə šura, həm əjalət parlamenti vəzifə icra bəka. Šəhəri bələdijjə rəisi ejni vaxtədə Vjana əjaləti hokuməti rəhbəri hesab be.

Avstrijə parlamenti, federal hokuməti idarəvon ijən olkə prezidenti igamətgohi Vjanaədə ca bəka. In səbəbro Vjana olkə sijasi həjoti əsos mərkəz-e.

Iǧtisod

Vjana Avstrijə igtisodi mərkəzi hesab be. Šəhəri igtisodədə xidmət sahə, bankon, syǧorta širkəton, ticarət, turizm, sənaje, informasija texnologijə ijən elmi tədgigoton mühüm rol heston.

Vej milli ijən bejnəlxalg širkəti mərkəzi idarə Vjanaədə ca bəka. Turizm šəhəri igtisodədə xüsusi əhəmijjət hest. Hər sor miljonon səjoh Vjana tarixi binon, muzejon, sarojon ijən konserton vindero omejdən.

Nəǧlijjat

Vjana Avropə mühüm dəmirə rah, avtomobil ijən hava nəglijjati mərkəz-e. Wien Hauptbahnhof šəhəri əsos dəmirə rah stansijəje. In stansijə Vjana Avstrijə bašga šəhəron ijən gonši olkəvonro bəpejvənd karde.

Šəhəri ictimoi nəglijjat sistemədə metro (U-Bahn), tramvaj, avtobus ijən šəhərətrafy gataron (S-Bahn) daxil ben. Vjana tramvaj šəbəkə cyhonədə ən jolə tramvaj šəbəkonədə gyləje.

Vjana Bejnəlxalg Hava Limany šəhəri Šərg-Cənub tərəfdə, Schwechat həndəvədə ca be. Hava limany Vjana vej Avropə ijən cyhonə šəhəronro bəpejvənd bəka.

Mədənijət

Vjana Avropə klassik musigi mərkəzonədə gyləj hesab be. Volfgang Amadej Motsart, Lüdvig van Bethoven, Frans Šubert, İohann Štraus ijən bəzi bašga məšhur bəstəkar Vjanaədə žijə ijən ijən əsər bəvyrdəšone.

Šəhərədə Vjana Dovlət Operə, Burgtheater, Musikverein ijən vej konsert zali hest. Vjana Filarmoni Orkestri cyhonədə ən məšhur orkestronədə gyləje. Hər sori 1 janvarədə Vjana Filarmoni Yeni Sor konserti bəka.

Šəhəri jolə muzejon syədə İncəsənət Tarixi Muzeji, Təbiət Tarixi Muzeji, Albertina, Belvedere ijən MuseumsQuartier nomon karde bəbe.

Memari ijən vindemon məkanon

Vjana tarixi mərkəzədə vej memarlyg abidə hest. Ən tanynmyš abidon syədə inon daxil ben:

Stephansdom — Vjana əsos kilsə ijən šəhəri rəmzonədə gyləj;
Hofburg — Habsburgon tarixi gyš saroji;
Schonbrunn — Habsburgon jaj saroji;
Belvedere — barokko üslubədə bino byə saroj kompleksi;
Vjana Dovlət Operə — šəhəri məšhur operə binoji;
Rathaus — Vjana bələdijjə binoji;
Parlament — Avstrijə parlamenti binoji;
Prater — jolə park ijən əjləncə məntəgə.

Vjana tarixi mərkəz 2001-nə sori UNESCO Cyhonə Mədəni İrsi sijohijə daxil karde byə.^[2]

Elm ijən təhsil

Vjana Avstrijə ən mühüm elm ijən təhsil mərkəzi hesab be. Vjana Universiteti 1365-nə sori bino byə ijən alməni zyvoni olkəvonədə ən gədim universitetonədə gyləje.

Šəhərədə Vjana Texniki Universiteti, Vjana Tibb Universiteti, Vjana İgtisod Universiteti, Musigi ijən İfaçylyg Sənəti Universiteti ijən bašga ali məktəbon fəalijjət kardedən. Vjana universitetonədə Avstrijə ijən xarici olkəvonədə omə vej tələbə təhsil giredə.

Bejnəlxəlǧ əhmijəti

Vjana Nju-York, Cenevrə ijən Najrobi bənavo Birləšmiš Milləton Təškiloti əsos mərkəzonədə gyləje. Vienna International Centre binon kompleksi BMT vej idarə ijən təškiloti jerləšmə məkan-e.

Bejnəlxalg Atom Eneržisi Agentliji, Birləšmiš Milləton Sənaje İnkišafy Təškiloti ijən Neft İxrac Kardə Ölkəvon Təškiloti mərkəz Vjanaədə ca bəka. Šəhər vej bejnəlxalg gorüš, konfrans ijən diplomatik danyšygi məkan byə.