Baden-Vurtemberg

federated state of Germany
Cymi hissəje	Southern Germany, Southwestern Germany
Soxtə taryx	25 Aprel 1952
Rəsmi nom	Baden-Württemberg
Orižinalə zyvonədə nom	Baden-Württemberg
Kyrtə nom	BW
Ištirok kardəše	2009 German presidential election, list of participants in the coalition talks between the CDU/CSU and SPD in 2013
Arxivon ogətə byən	Landesarchiv Baden-Württemberg
Cici nom noəšone	Baden, Württemberg
Motto text	Wir können alles. Außer Hochdeutsch., The Länd
Kišvər	Almanijə
Inzibotijə mərəngo	Štutgart
Inziboti-ərozijə vohid	Almanijə
Saati kyšti	UTC+01:00, UTC+2:00
Akvatorijədəj ja ovi ambo kənoədə	Lake Constance, Rejn
Čoǧrafi koordinaton	48°32′16″N 9°2′28″E
Ən barzə vyrə	Feldberg
Ičro hakimijəti joli vəzifə	Minister-President of Baden-Württemberg
Hukməti jol	Cem Özdemir
Executive body	Government of Baden-Württemberg
Ǧanunədə organ	Landtag of Baden-Württemberg
Highest judicial authority	Constitutional Court of Baden-Württemberg
Uzvəti	Four Motors for Europe, IT Planning Council
Contains the administrative territorial entity	Freiburg Government Region, Karlsruhe Government Region, Stuttgart Government Region, Tübingen Government Region
Boə-šəhər	Kanagawa Prefecture
Əvəz kardyše	Baden, Württemberg-Baden, Württemberg-Hohenzollern
Gəp žə zyvon	Swabian, Swiss German, Yenish, Alemannic
Əhmijətinə hodisə	1951 Baden-Württemberg referendum
Rəsmi sajt	https://www.baden-wuerttemberg.de/
Xaštag	BadenWuerttemberg
Parcəm	flag of Baden-Württemberg
Herbi nom-nyšon	Coat of arms of Baden-Württemberg
Myžori taryx	history of Baden-Württemberg
Open data portal	no value, Geoportal BW
Myžori iǧtisodijot	economy of Baden-Württemberg
Ym vyrə vindemoni kategorijon	Category:Views of Baden-Württemberg
Vikiamboədə xəriton kategorijon	Category:Maps of Baden-Württemberg

Baden-Vurtemberg (alm. Baden-Württemberg) — Almanijə məholonədə gyləje. Pajtaxtyš Štutgarte. Əholiš 10,8 milione. Əroziš 35 751,48 km²-e.

Baden-Vurtemberg de Fyrəngyston, Isvecrə ijən Avstrijə davləton sərhəd heste. Almanijədə isə cy de Bavarijə, Hessen ijən Rheinland-Pfalz sərhəd heste.

Ən jolə šəhəryš Stuttgarte. Mannheim, Karlsruhe, Freiburg im Breisgau, Heidelberg, Ulm, Heilbronn, Pforzheim, Reutlingen ijən Tübingen həmən Baden-Vurtemberg vyžnijə šəhronən.

Baden-Vurtemberg 25 aprel 1952-nə sorədə Baden, Baden-Vurtemberg ijən Württemberg-Hohenzollern pevə omey de soxtə be.

Čoǧrafijə

Baden-Vurtemberg Almanijə cənub-ğərbədə dəbyə. Cy ərozi təxminən 35 748 km²-e.

Federativə zəmij cənubədə de Isvecrə, cənub-ğərbədə ijən ğərbədə de Fyrəngyston sərhəd heste. Cənub-šərǧədə Bodensee kəno de Avstrijə sərhəd heste.

Baden-Vurtemberg təbijəti ve čur bə čure. Cy əroziədə kuon, mešon, ruon, gölon ijən məhsuldorə zəmijon hestin.

Federativə zəmij ən zynəjə təbijəti regiononiku gyləj ‘’‘Schwarzwald’’’-e. Schwarzwald Almanijə ən zynəjə mešə ijən kuə regiononiku gyləje.

Baden-Vurtemberg ən barzə vyrə ‘’‘Feldberg’’’-e. Cy Schwarzwaldədə dəbyə ijən 1 493 metr barzəje.

Šərǧ tərəfədə ‘’‘Schwäbische Alb’’’ dəbyə. Cy əhəngə kuon, dəron ijən ve mağaron de zynəjə.

Ruon ijən kəšon

Baden-Vurtembergədə čand vyžnijə ru heste.

Rejn federativə zəmij ğərb ijən cənub sərhədi hissonədə bə ro šedə. Rejn Avropə ən vyžnijə ruoniku gyləje.

Neckar Baden-Vurtemberg vyžnijə ruoniku gyləje. Cy Stuttgart, Heilbronn, Heidelberg ijən Mannheim tərəfədə bə ro šedə ijən Mannheimədə bə Rejn dəǧyje.

Dunaj həmən Baden-Vurtembergədə bino bedə. Dunaji sərčəšmə region Schwarzwald kəno dəbyə. Bəpeštə cy Bavarijə ijən čand Avropə davlətoniku bə ro šedə ijən axırədə bə Qara dəryo dəǧyje.

Bodensee Baden-Vurtemberg cənubədə dəbyə. Cy Almanijə, Isvecrə ijən Avstrijə de əlagə heste. Bodensee Mərkəzi Avropə ən jolə göloniku gyləje.

Təbijət

Baden-Vurtemberg ve mešon ijən gorunə təbijəti regionon heste.

‘’‘Schwarzwald Milli Park’’’ federativə zəmij ən zynəjə gorunə təbijəti vyroniku gyləje.

Baden-Vurtembergədə həmən čand təbijəti park heste. Schwarzwald, Schwäbische Alb ijən Bodensee region turiston arasında ve məşhurin.

Schwäbische Alb hissə UNESCO biosfer region nom de gorunə bedə.

Əholi

2025-nə sori orəxədə Baden-Vurtembergədə təxminən 11 238 800 odəm žiə.

Baden-Vurtemberg Almanijə ən ve əholi hestə federativə zəmijoniku gyləje.

Ən jolə šəhər Stuttgarte.

Federativə zəmij jolə šəhron:

Əholi əsosən almani zyvonədə gəp žəne. Baden-Vurtembergədə čand regionalə dialekton hestin. Alemannisch ijən Schwäbisch əvonədə ən zynəjən.

XX əsri dıminə hissəku Baden-Vurtemberg bə ve muhočiron vətən be. Cy səbəbi de jolə šəhronədə čur bə čurə milləton ijən fərhəngon nümayəndon žijedən.

Inziboti čo karde

Baden-Vurtemberg 4 inziboti regionədə (almani: ‘‘Regierungsbezirke’’) čo bedə:

‘’‘Regierungsbezirk Stuttgart’’’
‘’‘Regierungsbezirk Karlsruhe’’’
‘’‘Regierungsbezirk Freiburg’’’
‘’‘Regierungsbezirk Tübingen’’’

Federativə zəmij həmən Landkreison ijən Stadtkreisonədə čo bedə.

Stuttgart həm federativə zəmij pajtaxte, həmən ən jolə inziboti ijən sijosijə mərkəze.

Taryx

Baden-Vurtemberg ərozi ve ǧədimə taryxyš heste. İnsan minon soroniku ijə žiə.

Qədimə zamonədə regioni čand hisson Roma imperijə de əlaǧə hest be. Roma imperijə sərhədi mudafiə sistem ‘’‘Limes’’’ region hissoniku bə ro šə.

Orta əsronədə indiki Baden-Vurtemberg ərozi čand knyazijə, graflijə, azadə šəhr ijən dini davlətonədə čo byə be.

Region taryxədə dı nom xüsusilə vyžnijə bən: ‘’‘Baden’’’ ijən ‘’‘Württemberg’’’.

Vurttemberg

Württemberg orta əsroniku region vyžnijə sijosijə davlətoniku gyləj be.

1806-nə sorədə Württemberg padšoəti (almani: ‘‘Königreich Württemberg’’) be. Stuttgart cy pajtaxt be.

1871-nə sorədə Württemberg Almanijə imperijə hissə be.

1918-nə sorədə monarxijə orəxəj ijən Württemberg respublikə be.

Baden

Baden həmən Almanijə cənub-ğərbədə taryxi davlət be.

1806-nə sorədə Baden ‘’‘Großherzogtum Baden’’’ be. Karlsruhe cy pajtaxt be.

1871-nə sorədə Baden Almanijə imperijə hissə be.

1918-nə sorədə monarxijə orəxəj ijən Baden respublikə be.

Baden-Vurtemberg soxtə bej

II Dynjo dav bəpeštə Almanijə cənub-ğərb ərozi okupasijə zonon de čo kardə be.

Regionədə se davlət soxtə bən:

‘’‘Baden-Vurtemberg’’’
‘’‘Baden’’’
‘’‘Württemberg-Hohenzollern’’’

Əvon pevə omey məsələ de əholi arasında referendum bə vyrə rosne be.

25 aprel 1952-nə sorədə se davlət pevə omən ijən təzə federativə zəmij ‘’‘Baden-Vurtemberg’’’ soxtə be.

Təzə davləti yomin Ministerpräsident Reinhold Maier be.

1953-nə sorədə Baden-Vurtemberg Konstitusijə ǧəbul kardə be. 19 noyabr 1953-nə sorədə Konstitusijə bə ǧyvə ome ijən Baden-Vurtemberg nom rəsmi be.

Baden-Vurtemberg Almanijədə referendum de soxtə yeganə federativə zəmije.

Sijosət

Baden-Vurtemberg Almanijə federativə zəmije.

Cy parlament ‘’‘Landtag von Baden-Württemberg’’’-e. Landtag Stuttgartədə dəbyə.

Landtag federativə zəmij ǧanunon ǧəbul karde, budžeti təsdiǧ karde ijən Ministerpräsident seç karde.

Federativə zəmij hukməti rəhbər almani zyvonədə ‘’‘Ministerpräsident’’’ nom karde.

Iǧtisodijot

Baden-Vurtemberg Almanijə ijən Avropə ən güclu sənajə ijən iǧtisodijə regiononiku gyləje.

Avtomobilə sənajə federativə zəmij iǧtisodijotədə xüsusi vyrə gəte.

Stuttgart region de avtomobil sənajə sıx əlaǧə heste. Mercedes-Benz ijən Porsche de Stuttgart əlaǧə hestin.

Baden-Vurtembergədə mašinsoxtə, elektronika, program təminoti, tibbi texnoložijə, kimijə, farmasevtikə ijən dəǧiǧ aləton sənajə həmən ve inkišof kardə.

Regionədə ve xırdə ijən orta kompaniə heste. Əvon Baden-Vurtemberg iǧtisodijotədə vyžnijə roli hestin.

Mannheim, Karlsruhe, Stuttgart, Heilbronn, Ulm ijən Friedrichshafen vyžnijə sənajə ijən iǧtisodijə mərkəzonən.

Avtomobil sənajə

Baden-Vurtemberg avtomobil taryxədə xüsusi vyrəš heste.

Carl Benz XIX əsrədə Mannheimədə yštə avtomobil üzərində kardə. Cy 1886-nə sorədə patent kardə avtomobil müasirə avtomobil taryxədə vyžnijə mərhələ hesab bedə.

Gottlieb Daimler ijən Wilhelm Maybach həmən Stuttgart regionədə daxili yanma mühərrik ijən avtomobil texnoložijon inkişaf kardən.

Imro Baden-Vurtemberg avtomobil sənajə dynjo vyžnijə mərkəzoniku gyləje.

Elm ijən təhsil

Baden-Vurtemberg Almanijə ən vyžnijə elm ijən universitet regiononiku gyləje.

Federativə zəmijədə čand ǧədimə ijən dynjoədə zynəjə universitet heste.

Əvonədə:

Heidelberg universitet 1386-nə sorədə soxtə be. Cy Almanijə ən ǧədimə universitete.

Tübingen universitet 1477-nə sorədə soxtə be.

Karlsruhe həmən elm, mühəndisijə ijən informasiə texnoložijon de zynəjə.

Baden-Vurtembergədə Max-Planck, Fraunhofer ijən čand čo elmi instituton hestin.

Tib ijən elm

Heidelberg, Tübingen, Freiburg, Ulm ijən Mannheim vyžnijə tibbi ijən elmi mərkəzonən.

Heidelbergədə universitet klinikə ijən Deutsches Krebsforschungszentrum dəbyə.

Tübingen həmən nevrologijə, immunologijə, infeksijə elmi ijən čo tibbi sahon de zynəjə.

Fərhəng

Baden-Vurtemberg čur bə čurə taryxi regionon ijən fərhəngoniku soxtə byə.

Baden, Württemberg, Schwaben, Schwarzwald, Kurpfalz ijən Bodensee regionon yštə xususi ənənon hestin.

Federativə zəmijədə ve muzey, teatr, opera, saroy, galə, monastır ijən ǧədimə šəhr heste.

Stuttgartədə ‘’‘Staatsoper Stuttgart’’’, muzeyon ijən čand fərhəngi mərkəzon hestin.

Karlsruhe ‘’‘Zentrum für Kunst und Medien’’’ de zynəjə.

Ədəbijo ijən fəlsəfə

Baden-Vurtemberg Almanijə elm, ədəbijo ijən fəlsəfə taryx de sıx əlaǧə heste.

Friedrich Schiller 1759-nə sorədə Marbach am Neckarədə bə dynjo ome.

Hermann Hesse 1877-nə sorədə Calwədə bə dynjo ome.

Friedrich Hölderlin Lauffen am Neckarədə bə dynjo ome ijən Tübingen de sıx əlaǧəš hest be.

Georg Wilhelm Friedrich Hegel 1770-nə sorədə Stuttgartədə bə dynjo ome.

Din

Baden-Vurtemberg taryxədə həm katolik, həm protestant regionon heste.

Baden ijən Württemberg čur bə čurə dini taryxyš heste. Federativə zəmijədə ve ǧədimə kilsə, monastır ijən dini abidon hestin.

Ulmer Münster Almanijə ən zynəjə kilsə abidoniku gyləje. Cy güllə dynjo ən barzə kilsə gulloniku gyləje.

Turizm

Baden-Vurtemberg Almanijə vyžnijə turistijə regiononiku gyləje.

Ən zynəjə turistijə vyron:

Schwarzwald təbijət, pijodə roon, zymystoni vərzyš ijən istirahət de zynəjə.

Bodensee region su idmon, təbijət ijən taryxi šəhron de turiston arasında məşhure.

Baden-Baden termalə suon ijən kurort taryx de dynjoədə zynəjə.

UNESCO irs

Baden-Vurtembergədə čand UNESCO Dynjo irsi vyrə heste.

Əvonədə:

Kloster Maulbronn
Klosterinsel Reichenau
Roma imperijə ‘’‘Limes’’’ hisson
Alp region tarixdən əvvəlki dirək evon
Le Corbusier Stuttgartədə soxtə evon
Schwäbische Alb mağaronədə tapə ǧədimə incəsənəti əsəron

Schwäbische Alb mağaronədə tapə buz dövri incəsənəti əsəron bəşəriyyət ən ǧədimə məcazi incəsənəti nümunoniku hesab bedən.

Mətbəx

Baden-Vurtemberg mətbəx regionon bə region fərǧ karde.

Zynəjə yeməonədə:

‘’‘Maultaschen’’’
‘’‘Spätzle’’’
‘’‘Käsespätzle’’’
‘’‘Schwarzwälder Kirschtorte’’’
‘’‘Zwiebelkuchen’’’

Baden ijən Württemberg həmən Almanijə vyžnijə šərab istehsal kardə regiononiku bən.

Vərzyš

Baden-Vurtembergədə futbol, həndbol, basketbol, tennis, velosiped ijən zymystoni vərzyžon məšhurin.

Zynəjə futbolə klubonədə VfB Stuttgart, SC Freiburg, TSG 1899 Hoffenheim ijən Karlsruher SC hestin.

Hockenheimring Almanijə ən zynəjə avtomobilə idman trasloniku gyləje.

Nəǧlijot

Baden-Vurtemberg Almanijə ijən Avropə vyžnijə nəǧlijoti roon kəsišmə vyrədə dəbyə.

Stuttgart Hauptbahnhof, Mannheim Hauptbahnhof ijən Karlsruhe Hauptbahnhof vyžnijə dəmiryolə mərkəzonən.

‘’‘Flughafen Stuttgart’’’ federativə zəmij ən jolə aeraporte.

Rejn ruədə Mannheim ijən Karlsruhe limanon yük nəǧlijotədə vyžnijə roli hestin.

Hənijən dijə bykə

Səvonon