Bə mətni dəvarde

Vikipedija:Taryxədə ymružnə ruž/Nojabr

Сy Vikipedija

Ym səhifədə ko dəvom kardedə.

Taryxədə ymružnə ruž arxiv

Janvar – Fevral – Mart – Aprel – Maj – Ijun – Ijul – Avgust – Sentjabr – Oktjabr – Nojabr – Dekabr

Odəmi ofəje

1 nojabr

1512 — Mikelančelo cy Sistina Kappelli boni de naxšon dəroste bə odəmon nišon kardyše (šikilədə).
1612 — Dyminə xəlǧə ləšǧər cy Kitaj-šəhəriku poljək-litovə interventon beǧandyše.
1755 — vej zumandə buməlarzə 100 000 portugaləvyžon kyštyše u Lissaboni ryžnijə holədə ogətyše.
1954 — AIŠ-ədə bo həvate vadoə be dynjoədə iminə təmomin tranzistorə rədio.
1962 — iminə kosmikə pərə apparat bə Marsi bino kardyše — sovetə AMS «Mars-1».
2005 — cy Vikixəbəron urusə ǧysm obəj.

MKS-1

2 nojabr

1570 — katastrofikə ovajz 10 həzo hollandyžon bardyše Kobəsonə dyjoədə.
1721 — Ništadti sulhi dəbaste dəvonijejədə Senat bə I Pjotri imperator tituli doše.
1917 — Britanijə imperijə rəsmi holədə dastək doše Filistimədə jahudijon kišvəri bərpo karde idejə.
1947 — millioner Hovard Hjuzi pərəj taryxədə ən dyždə pərə kulosədə.
1955 — žurnal «Billbord» iminə kərə AIŠi sa gylə ən cokə mahne sijohi edaštyše — Billboard Hot 100.
1988 — amerikə Interneti ko iminə domə mely dəbastyše — Morrisə mely.
1992 — Kobəsonə Osetijadə u Ingušetijədə xətoə hol elon kardə byə.
2000 — iminə kosmonavton (šikilədə) Bejnəlxəlǧə kosmikə mandəčoədə (MKS).

Lajka

3 nojabr

1812 — Otecestvennaja čang: fyrəngižon dəboxtəjn Vəzmə tono.
1905 — Finlandijə muxtarijət bərpo be cy Urusijətə imperijə dylədə.
1906 — SOS signal fəlokəti umumijə signal be bo rədio-əliǧə dyjoədə.
1928 — Tyrkijə cy ərəbi bə latynə əlifbo ovašte.
1954 — bə kino cy Godzilla iminə film beše.
1957 — bə kosmos sypə Lajka vyǧandə be (šikilədə).
1986 — Livani žurnalədə məlumot beše ki AIŠ nijoni bə Iron avžor vyǧandə be.

AIŠi prezident Barak Obama

4 nojabr

1737 — dynjo ən kanə opera teətr «San-Karlo» obəj.
1794 — Aleksandr Suvorov inǧylobə Varšava hyčum karde bino kardyše.
1890 — Londoni metroədə dynjoədə iminə kərə i gylə rijə bə elektriki ǧyvvə ovašte.
1922 — Hovard Karter Misirədə cy faraon Tutanxamoni ǧəbi pəjdo kardyše.
1956 — Georgij Žukov inǧylobə Budapešti hyčum karde bino kardyše.
1979 — Tehroni tələbon bə AIŠi səforəti dəšin u 65 kəs amerikavyžon bə əsir gətyšone.
2008 — AIŠI prezidenti vyžynədə Barak Obama ǧalib oməj.

Vindzori ǧələdə Gaj Foksi šəv (1776)

5 nojabr

1605 — Gaj Foksi šəv (šikilədə): Boruti ǧəsd Ingiltərədə.
1813 — Urusijəti u Ironi mijono Gulistani myǧovilə dəbastə be.
1838 — Mijonamerikanə Federasijə vylo be bino be.
1914 — Dyždə Britanijə Kipri anneksijə kardyše.
2006 — Iragi diktator Səddam Husejn bə marde čəzo məhkum kardə be.

Linkolni dim Rašmori bandisə

6 nojabr

1736 — Mixail Lomonosov bə Marburgi universiteti ǧəbul be.
1860 — Abraham Linkoln (šikilədə) respublikanə partijəku cy AIŠi iminə prezident vyžnijə be.
1913 — Nyso Afrikədə Mahatma Gandi həbs kardə be.
1918 — Galisijədə sovet respublikə edaštə be.
1943 — Dnepri gornə čang: Syə ləšǧər Kijevi ozod kardyše.

Zymystonə saraji hučum karde

7 nojabr

1659 — Pirenej sulh dəbastə be u cy Ispanijə taryxi ǧyzylə vaxt orəxəj.
1812 — Rusijə imperijə Vitebski ozod kardyše.
1912 — Berlinədə Almanijə operə obəj.
1917 — Urusijətədə Oktjabri inǧylob (šikilədə).
1918 — Bavarijadə 700 sor taxtədə byə Vittelsbaxon nəsl beǧandə be.
1929 — Nju-Jorkədə Ysətnə nəčiməsənəti muzej obəj.
1931 — Mao Tsedun Cinədə Sovet Respublikə edaštyše.
1941 — almanijə aviasijə «Armenijə» gamə gəšti de 5000 sərnyšini typniše.

Stokholmi xunə həmom

8 nojabr

1519 — Ernan Kortes bə Tenoctitlan dəše.
1520 — Stokholmi xunə həmomi bino be (šikilədə).
1793 — Luvr həni šahon saraj nybe u ičtimoijə muzej be.
1798 — Čon Fern Nauru bə korallə ləpəki rəsəj.
1923 — «Ovčo usjon» Munhenədə.
1932 — Franklin Ruzvelt cy AIŠi 32-nə prezident vyžnijə be.
1961 — cy «Šojbəsə u zirəkon klub»i (KVN) iminə bərnomə beše.
1977 — Manolis Anronikos cy II Filippi Makedonijəvyži ǧəbi pəjdo kardyše.

Mostarədə Kanə pard

9 nojabr

1799 — 18 brumerədə dəgardemon kom Fyrəngystonə inǧylobi oryxniše.
1907 — VII Eduard bə yštə zandruži dynjoədə ən dyždə almosi baxšə səše.
1918 — Nojabri inǧylob: II Vilhelm cy taxtiku dast kəšəše.
1938 — «Xrustalə šəv» nasistə Almanijədə.
1941 — almanijə ləšǧəron zəminiku Sevastopoli egyrd gətyšone.
1967 — bə dukonon cy Rolling Stone musiǧi žurnali iminə nəšr beše.
1989 — Berlini divo ryžnije bino be.
1993 — Bosnijə dave: Xorvatijə mydofijə šurə ləšǧəron Mostarədə Kanə pardi ryžnišone (šikilədə).

Dajmleri veləsiped

10 nojabr

1444 — Varna čang — «oxonə xacpərəstə šemon» dəboxte.
1871 — žurnalist Genri Stenli Učičədə gin byə David Livingstoni pəjdo kardyše.
1885 — Dajmleri cuə veləsipedi de motori dəvinə kardə rome (motosikli oxšəš doə) (šikilədə).
1942 — Almanijə ləšǧər bə Viši Fyrəngystoni dəšin.
1958 — bə Smitsoni institut abijə briljant vyǧandyšone.
1975 — Ikardə byə Milləton Təškiloti Jolə Assamblejə 3379 rezolusijə ǧəbul kardyše, kom sionizmi bə rasizmi bərobər kardyše.
1983 — Bill Gejts cy Windows iminə versijə edaštyše.

Jann Sobesi Xotinədə

11 nojabr

1480 — Ugra rujədə čang, mongolə-tatarə ibemon vylo be.
1502 — Kolumb Martinika ləpəki okardyše.
1673 — Xotini čangədə (šikilədə) III Jan Sobesi ovandin Semenovic raketa oko doše.
1837 — iminə osynə ro ko karde bino kardyše cy Sankt-Peterburg u Tsarskoje Selo mijono.
1864 — general Šerman hykm doše ki Atlanta sutvone.
1918 — Iminə Dynjo čangi orəxəj.

Guadalkanliro dyjojə čang

12 nojabr

930 — dynjoədə ən ǧədimə parlament soxtə byə — islandijə alting.
1868 — Letem Kristofer Šoulz Viskonsiniku cap kardə mašinkə patent kardyše.
1927 — Lev Trotski cy kompartijəku beǧandə byə.
1941 — Syə ləšǧər iminə kərə fyrsəkəson bə dəbijə almanijə ləšǧəri hučum kardejro oko doše.
1942 — Guadalkanali tono dyjojə čang bino be (šikilədə).
1944 — Britanijə Həvoə ləšǧər məxsusə «Tolboj» bomb oko doše u almanyžə «Tirpits» linkori ǧərǧ kardyše.
1982 — Leonid Brežnevi marde bəpeštə TSK KPSS Jolə sekretar Jurij Andropov vyžnijə be.

Nevado vəšəband

13 nojabr

1002 — Ingiltərə nysojədə danimarkəvyžon ǧyrənəmi.
1851 — cy Məskova u Sankt-Peterburgi mijono Nikolajevskaja osynə ro ko karde bino kardyše.
1907 — Pol Kornju iminə gyləj heliokopterədə zəmini səpe rost be.
1927 — Nju-Jorkədə Hudzon tonnel obəj, bo avtomobilon dynjoədə ovi žintono iminə tonnel.
1971 — «Mariner-9», bə orbita cy Marsi iminə sunijə pejk bekardə be.
1985 — cy Nevado-del-Ruis vəšəbandi pornijəj (šikilədə) Kolumbijə Armero šəhərə vylo kardyše.
2002 — ekologijə ǧəzijə, tanker «Prestiž» cy Galisija ovi kənoədə ǧərǧ be.

Surtsej soxte

14 nojabr

1770 — šotlandijəvyž Čelms Brus cy Abi Nili səvoni pəjdo kardyše.
1913 — bə məjdon beše cy Marsel Prusti roman «Bə Svani səmt», iminə kitob cy «Gin byə vaxti nəvejədə» mərədə.
1919 — Syə ləšǧər bə Kolcakə hukməti pajtaxt Omsk dəše.
1920 — Kašino dijədə končo V.I. Leninən hestbe sovetə dijonədə iminə gylonədə «Iljici lampocka» vəšəj.
1940 — Britanijə xunəj čangədə almanijə aviasijə Koventri šəhəri bombin kardyše.
1963 — ovi žintono vəšəbandi pornije Atlantikədə Surtsej ləpəki soxtyše (šikilədə).
2002 — Argentinə defolt edaštyše bə Umumdynjo banki krediton xunəj.

Cercill 1900 sorədə

15 nojabr

1884 — Afrikə čo kardejdən: Berlinədə konferensijə obəj.
1889 — Deodoru da Fonseka Brazilijədə monarxijə dəryžniše.
1899 — Uinston Cercill (šikilədə) bə buron əsir egyni.
1955 — Leningradədə metropoliten bə ko dəǧandyšone.
1960 — AIŠ bə hərbijə ǧyvvon ballistikə «Polaris» raketi dəǧandyšone.
1969 — ovi žintono šə gəšton K-19» u Gato bə ijəndy gynin Barentsi dyjoədə.
1971 — Intel širkət iminə gylonədə mikroprosseror (4004 model) bekardyše.
1988 — «Buran»i iminə u oxonə kərə kosmosədə pəre.

Lutseni čang

16 nojabr

1532 — Kaxamarkədə čang: konkistadoron de Pisarro sərdorəti cy inkon podšo Ataualpa hučum kardyšone.
1632 — Si sorinə dave: Lutseni čangədə (šikilədə) cy isvecon kral II Gustaf Adolf marde.
1933 — cy SSRI u AIŠi mijono diplomatijə əloǧon bino kardə byən.
1941 — Məskova xunəj čangədə panfiləvyžon čang.
1945 — UNESKO soxtə byə.
1965 — avtomatinə planeton mijono mandəčo «Venera-3» bə ko dəǧandə be.
1966 — astovon egynije ən dyždə gylə ǧejd byə: dəǧiǧədə tosə 2300 meteoron.
1996 — Kaspijskədə odəmon žijə kə typəj.

Viktorijə šulə

17 nojabr

1757 — Sankt-Peterburgədə Imperatori Rəssaməti Akademijə soxtə byə.
1800 — AIŠi kongress iminə kərə kišvəri nujə pajtaxt Vašingtonədə gyrdə be.
1855 — Devid Livingston avropəvyžonədə iminə be ki bə Viktorijə šulə beše (šikilədə).
1869 — de Suest kanali cy Syə u Mijonzəminə dyjon mijono ro obəj.
1948 — «Avrora» krejser bə daimi mandəčo mande Petrogradi ru kənoədə.
1950 — bə Tibeti taxt XIV Dalaj-lama oməj.
1970 — «Lunoxod-1» še bə Ovšumi səpe səjohət kardejro.
1997 — Dejr-el-Bahrijədə Xatšepsut ibodətə čoədə turiston kyštyšone, 62 gylə odəm marde.

1421 sori ovəjz

18 nojabr

763 — tibetəvyžon cy Cini pajtaxtiku imperatori Daj-tsuni beǧandyšone.
1421 — Zojderze damba type xunəj bə dyjo 10 000 hollandijəvyžon ovi bardyše (šikilədə).
1626 — papa VIII Urban Romadə Myǧəddəsə Pjotri bazilika ǧəbul kardyše.
1812 — Fyrəngystoni bə Urusijəti mydoxilə: cy Fyrəngystoni maršali Nej ləšǧəron urusə ləšǧəron vylo kardyšone.
1917 — mitropolit Tixon oxonə 200 sori dylədə iminə kərə cy Məskova u həmmə Rusijə patriarx vyžnijə be.
1918 — admiral Kolcak bə hakimijət omejdə u əj cy Urusijəti jolə hykmdor edaštejdən.

Ovšumədə amerikəvyžon nyšte

19 nojabr

1740 — regent Biron taxtisə čangon bəpeštə beǧandə byə.
1824 — Sankt-Peterburgi taryxədə əhəngə ovəjz (Aleksandr Puškini «Mysə aspo»-ədə nyvyžtəše).
1863 — Abraham Linkolni Gettisbergi nytǧ.
1942 — Stalingradədə Soveti ləšǧəron čəvobə hučum bino bejdə.
1969 — Ovšumisə amerikəjnə kəinotə gəšti «Apollon-12» nyšte (šikilədə).
1975 — Nju-Jorki kinoteətronədə «Kəkku lonə səpe pərejədə» drama beše.
1986 — SSRI-ədə xysusijə ko karde barədə ǧanun beše.
1998 — AIŠi kongressədə bə Klintoni impicment doj barədə məčlis bino be.

Budapešti ǧələ

20 nojabr

1818 — Simon Bolivar cy Venesuela ənəšykyrəti edaštyše.
1873 — Buda u Pešt ičo bin bə Budapešt (šikilədə).
1945 — Njurnbergi prosess bino be — Seminə rejxi hərbijə činojətkəron səpe məhkəmə.
1947 — Vindzori Jelizaveta u Mauntbatteni Filippi kəbin.
1979 — iminə kərə pesoxtə xuni bə odəmi ovand ekardyšone.
1985 — cy Microsoft Windows 1.0 prosseson təminot beše.
1990 — Novocerkasskədə Cikatilo odəm kyštəkəsi gəty.
1998 — cy Bejnəlxəlǧə Kəinotə mandəčo (BKM) iminə moduli bə ko dəǧandyšone.

Sipi səpe sy

21 nojabr

1620 — Plimuti kolonijə bino: pyəon-piligrimon Majflauri myǧovilə dəbstyšone.
1764 — II Jekaterina Malorosijədə getmanəti ləǧv kardyše.
1877 — Tomas Edison fonografi soxtejro edaštyše.
1887 — Šerlok Holmsi barədə iminə əsər cap be (šikilədə).
1902 — Kolumbijədə 1000 ružinə šəhrvandə dave orəxəj.
1920 — Dublinədə xuninə išəmbə.
1953 — Londoni təbiətšynosəti Muzej cy piltdaunə odəmi ǧəfə pesoxtəjn ǧəbul kardyše.
1980 — texnogenə ǧəzo gornə Pener istil Luizianədə su be.

«Katti Sark»

22 nojabr

1869 — Dambartonədə bə ov vadoə byə «Katti Sark» gəšti (šikilədə).
1906 — Pjotr Stolypini agrarə reformə bino be.
1909 — Orvil u Uilber Rajt byvon iminə aeroplan soxtejro təškilot okardyšone.
1928 — Gran-operədə iminə kərə cy Raveli «Bolero» hənək kardyšone.
1963 — Dallasədə Čon Kennedi kyštyšone.
1986 — dynjo taryxədə ən čyvonə boksəvonə cempion gonə gonijədə Majk Tajson be.
1995 — bə prokat beše iminə purəmetražə film kom təmom kompjuterədə soxtə be.
2005 — Angela Merkel iminə žen be ki cy Almanijə hukuməti jol mande.

Boris Pasternak 1958 sorədə

23 nojabr

1708 — Urusə kilsə ukrajnə getmani Ivan Mazepa bə anafemə doše.
1943 — Kahirədə tərəfdoron koferensijə (Cercill, Ruzvelt u Can Kajši).
1946 — fyrəngystonyžon Hajfoni gullə žəšone u Hind-Cinə dave bino be.
1957 — Milanədə cy Boris Pasternaki (šikilədə) roman «Doktor Živago» nəšr be.
1959 — Šarl de Goll yštə nəzə barədə votyše «Avropə cy Atlantikəku tosə Ural» myžorədə.
1963 — serial «Doktor Ki» beše bino kardyše.
2003 — «syəvylon inǧylob»: Gyrčistoni prezident Eduard Ševardnadze vəzifəku beše.

1859 sorədə nəšr byə «Čuron rišə» kitobi iminə vərəǧ

24 nojabr

1642 — Abel Tasman ləpək okardyše, bə kom əcəj nomyšon doj.
1817 — cy Istominə balerina tərəfdoron cominə duel (končo A.S. Gribojedov ištirok kardyše).
1849 — inǧylobə həjčonon papa IX Pij məčbur kadyšone cy Roməku bə Gaetə vite.
1859 — «Čuron rišə» kitobi tiraži nəšr be bəpeštə iminə ružədə həmmə həvatyšone (šikilədə).
1960 — Parisədə OULIPO ədəbijə dərnəgi iminə jyǧnəǧ dəvarde.
1969 — AIŠ u SSRI «Nuvə avžori pevylo nykarde myǧovilə» dəbastyšone.
2015 — tyrkijə ǧyrəkə yštənəpər cy urusijətə Su-24 žəše cy surijə-tyrkijə marzədə.

The Band

25 nojabr

1120 — La-Manšədə «Sipijə gəšti» təsəj.
1177 — Monžizari tono cy Səlahədini u Ierusalimi kralati mijono čang.
1795 — Polša oxonə kral taxtiku imtino kardyše.
1867 — Alfred Nobel dinamiti patent kardyše.
1947 — «Syə xəto»: da gylə hollivudə ssenariston bə «sijo sijohi» dəmandə bin.
1970 — Japonijə ənyvyšt Jukio Misima čəmijətədə xarakiri kardyše.
1976 — amerikə rok-dastə The Band oxonə kosert (šikilədə).
1986 — Bəhrejn de gitə de Fahdi pardi ičo kardə be.

II Nikolaj vəjə

26 nojabr

1394 — cy Korejə pajtaxt Xanən šəhər edaštə be (ysət Seul).
1741 — Iminə Silezi čang: Bavarija Karl Albrext iberdəmədə Praha bə dast gətyše.
1894 — II Nikolaj u Gessensi Alisa vəjə kardyšone (šikilədə).
1924 — Mongolə Xəlǧə Respublikə edaštə be.
1939 — Majnilə hodisə, kom bo SSRIi səbəb be bə Finlandijə hučum karde.
1965 — Fyrəngystoni iminə pejk «Asteriks» bə ko dəǧandə be.
1994 — Groznyj šəhəri beovand hyčum kardyšone cy Čovhar Dudajevi rəǧibon.

Bolgarijə zəminon ovaxtə xəritə Iminə Dynjo čangi bəpeštə

27 nojabr

1095 — II Urban Klermoni jyǧnəǧədə Iminə xacpərəstə šemoni edaštyše.
1815 — I Aleksandr bə poljakon konstitusijə baxšəše.
1895 — Alfred Nobel yštə həmmə pulon vəsjət kardyše bə Nobeli premijə fondi vyǧande.
1896 — Rihard Štraus simfonik poem «Žygo Zərdušt votəše» edaštyše bə almanijəvyžon.
1919 — Neulli myǧovilə cy Bolgaristan zəminonku daminə hissə pegətyše (šikilədə).
2001 — «Habbl» teleskop Osiris planetədə hidrogenə atmosferə pəjdo kardyše.
2004 — II Ioann Pavel bə pravoslavon cy Ioann Zlatousti u Grigorij Bogoslovi məjti ogyrdyniše.
2005 — Amjenədə cy dimi ovaxte iminə əməljot dəvarde.

Uspenijə kilsə

28 nojabr

1660 — Kristofer Ren, Robert Bojl u hənijən 10 gylə alimon Londoni kraləti čəmjəti soxtyšone.
1789 — doktor Giloten Təškil kardə jyǧnəǧədə cy gilotini mexaxinsmi nišon kardyše.
1811 — Lejpsigədə iminə kərə cy Betxoveni fortepianə «Imperator» konsert nišon kardə be.
1919 — Nensi Astor ženonədə iminə odəm be ki bə britanijə parlament deputat vyžnijə be.
1935 — Mossovet ǧəror bekardyše ki Uspenijə kilsə vylo karde (šikilədə).
1943 — Tehronədə Hitleri əlejh koalisijə sərdoron konferensijə obəj.

Bovejədə jolə kilsə

29 nojabr

1284 — Bovejədə notəmomə hotikə jolə kilsə ryžijəj (šikilədə).
1830 — Nojabrə usjon: Konstantin Pavlovic urusijə ləšǧəri cy Varšavaku bekardyše.
1890 — cy Japonijə parlament bə iminə ičlos gyrdə be.
1929 — aviator Ricard Berd taryxədə iminə kərə cy Nyso gutbi səpe pərəj.
1932 — sovetə-fyrəngystonə hyčum nykardə myǧovilə dəbastyšone.
1947 — Ikardə byə Milləton Təškilot Jolə Assamblejə Fələstini čo karde bə jahudijon u ərəbon kišvəron plani ǧəbul kardyše.
1972 — bi həvate iminə videohənəki dəǧandyšone — Pong.

Sinopi čang

30 nojabr

1700 — Kobəsonə davejədə Narvədə čang.
1786 — toskanə hertsog I Pjetro Leopoldo iminə Avropə podšo be ki yštə kišvərədə mardə čəzo ohaštyše.
1807 — fyrəngystonə ləšǧər de Žuno sərdorəti bə Lissabon dəšin.
1853 — Krymi dave bino be: Urusijəti flot bə Tyrkijə eskadrə hyčum kardyše Sinopi limanədə (šikilədə).
1939 — 1939—1940 soron sovetə-finlandijə dave bino be.
1979 — Pink Floyd yštə The Wall albomi vadoše.
1982 — musiǧi taryxədə ən cok həvatə byə albom beše: Majkl Čeksoni Thriller.
2002 — Aleksandr Dumə aston sənibəton dəkandə bin Panteonədə.

Taryxədə ymružnə ruž arxiv

Janvar – Fevral – Mart – Aprel – Maj – Ijun – Ijul – Avgust – Sentjabr – Oktjabr – Nojabr – Dekabr

Səvon "https://tly.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedija:Taryxədə_ymružnə_ruž/Nojabr&oldid=114340"

Numunə:Ruži hodison