Vikipedija:Taryxədə ymružnə ruž/Oktjabr
 Janvar – Fevral – Mart – Aprel – Maj – Ijun – Ijul – Avgust – Sentjabr – Oktjabr – Nojabr – Dekabr |
1 oktjabr
- 1795 — Fyrəngyston de Belcikə i byə.
- 1827 — cy Urusijəti ləšǧər cy Irəvani bandi išǧal kardəše.
- 1898 — cy Urusijəti car jahudijon jolə šəhəronku bə šəhəron kəno de zu kuc kardejro əmr doəše.
- 1923 — Ankara cy Tyrkijə pajtaxt byə.
- 1958 — NATO ofajə byə.
- 1987 — Mixail Gorbacov cy Sovet Ibemoni 1-inə prezident byə.
- 1999 — 2-Cecenistoni dave bino byə.
2 oktjabr
Tolyšə taryxinə parcəmi ruž!
- C.e.b. 673 sor — midijəvyžon jol Kaštariti bə Ašur imperijə hakimijəti əlejh beše, usjon bino kardyše u ənəšykyrə Midijə kišvər soxtyše. Cy Midijə kišvərə aləm «Dirafši-Kaviani» be, pešo əj boštə Əhəmənijon pegətyšone.
- 1187 — cy Misiri rəhbər Səlahəddin Əjubi Ǧudsi xacpərəstonku ozod kardəše.
- 1552 — Ivan Groznyj Kazani gətyše, Kazani bə Urusijəti tərkib dənoəše.
- 1870 — Roma Vahid Italijə pajtaxt byə.
- 1936 — Amerikə Ibyə Štaton spirtinə pešoməmoni istehsol karde ičozə doəšone.
- 1975 — Amerikə bə Tyrkijə vəjnə noə byə avžor embarho nam kardəše.
- 1997 — Avropə Ittifoǧi kišvəron Amsterdam myǧovilə dəvastyšone.
3 oktjabr
- 1814 — Mixail Lermontov bə dynjo omə.
- 1906 — umumdynjo SOS signal ǧəbul kardəšone.
- 1929 — Jugoslavija kišvər ofajə byə.
- 1932 — Irag yštə ozodəti səlo kardəše.
- 1946 — Ibyə Milləton Əhali Iǧtisadi šura ofajə byə.
- 1949 — Almanijə Demokratik Respublikə ofajə byə.
- 1968 — TU-154 yštənəpər 1-inə kərə pərəj.
- 1990 — Avropədə sojə silahon kam kardejro Sovet Ibemoni de AIŠi myǧovilə dəvastyše.
.svg)
4 oktjabr
- 1675 — Holland fizik Hugens bə cifi saatiro patent səše.
- 1824 — Meksikə kišvəti səlo kardəšone.
- 1830 — Belcikə ozod byə.
- 1895 — Rixard Zorge bə dynjo omə.
- 1911 — 1-inə eskalator bə ko dəšə.
- 1959 — cy Sovet Ibemoni kosmik aparat cy Ovšumi vinde nibəvyrə šikli kəšəše.
- 1980 — 38 mysylmonə kišvər cy Soveti ləšǧəron cy Əfǧanistaniku bekardejro bə Ikardə byə Milləton Təškiloti ovardyše.
5 oktjabr
- 1502 — Xristofor Kolumb Kosta-Rika pəjdo kardəše.
- 1864 — Hindystonədə gemyž 60 000 odəmi kyštəše.
- 1910 — Portugalijədə respublika idorə kardə sistem bərǧəror be.
- 1936 — Ispanijədə šəhrvandə čang bino be.
- 1936 — Ašgabadədə buməlarzə byə 110 həzo odəm mardə.
- 1962 — Bitlz grupi 1-inə albom "Love me do" həvate bekardəšone.
- 1989 — Dalaj Lama Nobel Sulh mukafati səše.
6 oktjabr
- 1683 — bə Amerika kuc kardə iminə almanon Filadelfijə šəhərədə məskən bino kardəšone.
- 1908 — Krit ləpək cy Osmanijon Imperijəku čo be, de Junanystoni i be səlo kardəše.
- 1914 — cy Norveci səjjah Tur Hejerdal bə dynjo omə.
- 1948 — Ašgabadədə 9-10 bal zujədə buməlarzə byə 150 000 nezi odəm mardə.
- 1951 — Stalin cy Sovet Ibemoni bə atom silah xyvand be səlo kardəše.
- 1973 — Ərəb-Israil čang bino be.
7 oktjabr
- 1768 — Čejms Kuk Nujə Zelandijə ləpəkonyš pəjdo kardəše.
- 1806 — karbon koǧəz pəjdo byə.
- 1826 — Amerikə Ibyə Štatonədə osynə ro xətt bə ko dəšə.
- 1950 — Inə Tereza xejrijə fond ofajə byə.
- 1970 — Ricard Nikson bə Vjetnam čangi obəroxne ro 5 maddə byə sulh šərton izoh kardəše.
- 2001 — AIŠ Əfǧanistanədə čangi bino kardəše.
- 2003 — kinoaktjor Arnold Švartseneggeri cy Kalifornijə gubernator səcynjəšone.
8 oktjabr
- 1601 — cy Azərbojčoni šair bə dynjo omə.
- 1873 — Amerikə Ibyə Štatonədə iminə ženə həbsxonə obə.
- 1906 — Lev Tolstoj Nobel ədəbijot mukafatiku imtino kardəše.
- 1912 — Osmanijon Imperijə de Balkan štaton mijonədə byə Balkan čangi bino byə.
- 1962 — Əlčəzajir Ikardə byə Milləton Təškilot dəšə.
- 1967 — Ingiltərədə iminə kərə alkotester ofajə byə.
- 2001 — cy Milani aeroportədə hyri gornə 2 gylə yštənəpər bəjəndy gynjən 118 odəm mardə.
9 oktjabr
- 1547 — cy ispanon ənyvyšt Migel de Servantes Saavedre bə dynjo omə.
- 1874 — Bejnəlxalǧ Poct Ibemon ofajə byə.
- 1876 — Graham Bell iminə telefoni otyrnijəše.
- 1967 — cy Kuba inǧylobəvon Ernesto Ce Gevara kyštəšone.
- 2006 — Kobəsonə Korejə nuvə silahi otyrnijəše.
- 2006 — "Google" širkət "Youtube" səjro 1,65 miljard dollar doəše.
10 oktjabr
- 1470 — cy Osmanijon sultan Javuz Sultan Səlim bə dynjo omə.
- 1789 — Čozef Geljotin geljotini maketi bə kišvəri doəše.
- 1913 — Panama kanal obə.
- 1933 — Amerikə Ibyə Štatonədə iminə kərə šyštə gard bəhvat bekardəšone.
- 1963 — cy Fyrəngystoni hanəndə Edit Piaf mardə.
- 1967 — cy Kosmosiku oko dojro myǧovilə dəvasə byə.
- 1997 — Dario Fo Nobel Ədəbijot mykofoti səše.
11 oktjabr
- 1931 — Sovet Ibemonədə tičorət ləǧv be.
- 1961 — Semipalatinski poligonədə iminə kərə zəmini žijedə cy nuvə avžori pamuje byə.
- 1974 — Jugoslavijadə etnik mole nujə mole ofajə be.
- 1992 — Eduard Ševardnadze cy Gyrčistoni parlamenti rəhbər səcynjəšone.
12 oktjabr
- 1552 — Ivan Groznyj Kazan xanəti gətəše.
- 1813 — Urusijət de Ironi mijonədə Guliston myǧovilə dəvasə be, dymijən cy Urusijəti Azərbojčoni gəte iminə mərhələ orəxəj.
- 1929 — Bejnəlxəlǧ Aviasijə Kyryne Tənzim Kardə Myǧovilə dəvasə bedə.
- 1931 — Rio-de-Žənejro rəmz hisob byə "Xylos kardə Isa" hejkəl okardəšone.
- 1968 — Meksikədə nonzəminə Tovystonə Olimpijə Hənəkon bino be.
- 2006 — Orxan Pamuk ənyvyšt Nobel Ədəbijot Mykofoti səše.
13 oktjabr
- 54 — Neron cy Roma Imperator be.
- 1792 — AIŠ-ədə cy Sipijə Kə kursijə binošon kardə.
- 1827 — Urusijət-Iron čang: cy Urusijəti ləšǧəron Təbrizi gətyšone.
- 1880 — de Boku-Sabunci-Surəxonə xətti obo Azərbojčonədə Osynə Roon bino noə be.
- 1905 — Galatasaraj vərzyš klub ofajə byə.
- 1921 — Zagafgazija Sovet Ibemoni de Tyrkijə mijonədə Kars myǧovilə dəvastə byə.
- 1923 — Tyrkijə Jolə Millət Məčlis Ankara cy Tyrkijə pajtaxt be ǧəror ǧəbul kardəše.
14 oktjabr
- 1743 — Širvanədə usjon. Usjonkardəkəson Aǧsu šəhəri gətəšone.
- 1924 — Točikistan SSR ofajə byə.
- 1926 — Londonədə Vinni-Puxi həxədə iminə hikojə bešə.
- 1964 — Leonid Brežnev cy Sovet Ibemoni rəhbər byə.
- 1964 — Martin Luter King (šikilədə) Nobel Sulh mykofoti səše.
- 1994 — bə Jasir Ərəfati, Šimon Peresi, Ushag Rabini Nobel Sulh Mykofoti došone.
- 2009 — Bursadə Tyrkijə-Erməniston milli komandon futbol hənək kardyšone.
15 oktjabr
- 1582 — Ispanijə, Portugalijə, Rec-Pospolita kali italjənə kišvəron Julian təǧvimiku imtino kardyšone, bə Grigorian təǧvimi dəvardyšone.
- 1783 — Žak Etjen Mongolfje (šikilədə) həvo balonədə pərə iminə odəm byə.
- 1806 — Boku xanəti Urusijəti tabe byə.
- 1894 — cy Fyrəngystoni hərbvon Adolf Drejfus bə Almanijə časus be goroš gətəšone.
- 1993 — Nyso Afrikə Respublikə prezident Frederik De Klerk de Afrikə Milli Kongresi sədr Nelson Mandela Nobel Sulh Mykofoti səšone.
16 oktjabr
- 1806 — Urusijəti de Osmanijon mijonədə nujə čang bino be.
- 1830 — cy Urusijəti išǧali vəjnə byə 21-ijunədə bino byə cy Zagatala usjon hytvonije be.
- 1946 — Nurnberg prosesi kyšte hykm doə byə hərbi činojətkon edam kardyšone.
- 1951 — De Iosif Stalini nomi Respublikə Stadion obəj.
- 1959 — Məskovadə Sovet Ibemonədə iminə kərə pyjə dəvardon obəjn.
- 1978 — Tarixədə iminə kərə slavjan, 1523-inə soriku iminə kərə Romavyž nybəkəs cy Roma papa be.
17 oktjabr
- 1346 — Ingiltərə-Šotlandijə mijonədə Kross-Nevils čang be. Šotlandijə ləšǧər məǧlub be. Cy Šotlandijə kral Dyminə David bə ingilison əsir egyni.
- 1612 — Səfəvijon de Osmanijon Imperijə mijonədə Sərab sulh myǧovilə dəvastə be.
- 1855 — Ingilis Henri Bessemer cy pulo istehsoli patent səše.
- 1902 — Detrojtədə iminə "CADILLAC" istehsol byə.
- 1905 — cy Urusijəti car Dyminə Nikolaj cy Davləti Duma Liberal Həxon doə manifesti ǧol kəšəše.
- 1961 — Sovet Ibemoni Kommunist Partijə konfrans be. Ə konfransadə 20 sorədə kommunizmi ofajə karde ǧəror səšone.
- 2007 — cy Tyrkijə parlament bə hukuməti Kobəsonə Iragadə antiterror əməlijoton ičozə doše.
18 oktjabr
- 1867 — Amerika Ibyə Štaton Aljaska 7,2 million dollari cy Urusijətiku səše.
- 1912 — Italijə-Tyrkijə čangi oroxnijə Lozanna myǧovilə dəvaste be.
- 1967 — ct Sovet Ibemon "VENERA-4" planeton mijonə kosmik aparat bə Venera nyšte.
- 1991 — cy Sovet Ibemoni Ali Soveti oxonə ičlos be.
- 1991 — cy Azərbojčon Respublikə Ali Sovet Azərbojčon Respublikə Ozod Be Konsitutsijə Aktyš ǧəbul kardyše.
- 2007 — cy Pakistani jolə nazir Benazir Bhutto kuciku ogardejədə bə əcəj vəjnə byə terorədə 140 kəs marde, 400 kəs zədə səše. Benazir Bhutto yštən səǧ mande.
19 oktjabr
- 1781 — Ingilison bə Čorč Vašingtoni təslim be cy Amerikə Ibyə Kišvəron ozod be čang orəxəj.
- 1812 — Napoleon I Məskovaku beše.
- 1867 — cy Cari Ursijət Aljaska bə 6 miljon dollar bə AIŠi həvatyše.
- 1872 — cy Avstralijə Nujə Nyso Uels štatədə cy dynjo ən jolə ǧyzylə kulcə (215 kg) pəjdo be.
- 1934 — Anadolu de Marmaradə žimon kardə junanon de Junanystonədə žimon kardə mysylmon-tyrkon ovaxte ro ofajə byə Tyrkijə-Junanyston ibyə yštə ko oroxniše.
- 1951 — cy Dyždə Britanijə ləšǧər Suvejš kanali gətyše.
- 2006 — Pan Gi Muni Ikardə byə Milləton Təškiloti sədr vyžnišone.
20 oktjabr
- 1911 — cy Amundseni ekspedisija bə Kobəsonə Ǧutb še.
- 1945 — Fyrəngystonədə bə ženon vyžnije həx došone.
- 1980 — Junanystoni ijən bə NATO ǧəbul kardyšone.
- 1982 — cy Tyrkijə prezident Kənan Evreni syxanon tənǧid karde ǧədəǧən bin.
- 1997 — "Microsoft" širkət bə antiinhisar ǧanuni riajət nykarde goroš čərimə kardyšone.
21 oktjabr
- 1097 — xacnovnijəkəson Antioxijə egyrd kardyšone.
- 1520 — Fernan Magellan cy Atlantikə u Ašišə okeani mijono luk okardyše.
- 1578 — urusijətə ləšǧər dəboxtyše cy Vendeni ǧələ divon tono (šikilədə).
- 1727 — urusə diplomət Savva Raguzinskij de Cini savdo myǧovilə dəbastyše.
- 1805 — Trafalgarə čang Napoleoni be floti ogətyše.
- 1858 — Offenbaxi operetta «Orfej čəhənnymədə» premjera, končo iminə kərə kankan raxs kardyšone.
- 1895 — japonyžon bə Tajvan dəšin, Tajvanə respublikə vylo be.
- 1967 — bə Pentagon hurrəč Vjetnamədə čangi əlejh gornə.
22 oktjabr
- 1730 — Minix elon kardyše ki Ladoga kanali onoj orəxəj.
- 1797 — fyrəngiž Garneren iminə kərə taryxədə cy pərə apparatiku de parašuti vašte.
- 1842 — Gustav Faberže Sankt-Peterburgədə zərgərə karxonə obəj.
- 1895 — sərnyšynə ǧatər Parisədə bə Həšinyštə vaǧzali divo gyni u cy barzətiku bə kucə egyni (šikilədə).
- 1938 — Cester Karlson iminə kserokopijə soxtyše.
- 1962 — Karibə krizis: Čon Kennedi televizijədə cy Kubə dyjojə u həvoə egyrdi edaštyše.
- 1975 — sovetə kosmikə mandəčo «Venera-9» bə Zəmin cy čo planeti kuti iminə šikilon vyǧandyše.
23 oktjabr
- 1086 — ərəbon Rekonkista ogətyšone, bə Ispanijə xacpərəston Zallakədə jolə zərbə žəšone.
- 1582 — Sibiri gətym karde: Jermaki kazakon ǧalib oməj Cuvaševi nimələpəki čangədə.
- 1942 — Dyminə Dynjo čang: El-Alameni tono dyminə čang bino be.
- 1992 — Akihito japonijəvyžə imperatoronədə iminə be ki bə Cin oməj.
- 2001 — Stiv Čobs mediapekardə portativə iPod edaštyše (šikilədə).
24 oktjabr
- 1648 — Vestfalə sulh Sisorinə čangi oryxniše.
- 1658 — Moljer šəxsi bə Fyrəngystoni krali edaštə be (šikilədə).
- 1929 — sijo əjnəšəv u Jolə depressijə bino AIŠədə.
- 1935 — Məskova Kremli Spasski ǧələ səpe jagutə astovə nošone.
- 1960 — Bajkonur kosmodronədə mijongitə ballistikə raket typəj.
- 1971 — CXR Tajvani əvəzi cy Ikardə byə Milləton Təškiloti uzv be.
- 2000 — Misiri muzejədə cy Kleopatra igyləli mandə ǧol pəjdo kardyšone.
25 oktjabr
- 1415 — Sasorinə čang: fyrəngižon dəboxtəjn Azenkur čangədə (šikilədə).
- 1944 — Lejte ləpəki žapə tono ən dyždə dyjo čang dəvarde.
- 1971 — Ikardə byə Milləton Təškilotədə Cin Xəlǧə Respublikə cy Cini Respublikə vyrə gətyše (Tajvan).
- 1990 — cy «Pole cudes» telehənəki iminə bərnomə beše.
- 2003 — Novosibirski aeroportədə Mixail Xodorkovski həbs kardyšone.
26 oktjabr
- 1581 — Sibiri gətym karde: Jermak de kazakon bə dešmenon ogətə Iskeri dəše.
- 1824 — Məskovədə Gədə teətr obəj.
- 1898 — Məskova bədii ožə teətr obəj.
- 1909 — Ito Hirobumi kyštyšone, əv cy Japonijə iminə premjer-ministr be (šikilədə).
- 1965 — II Jelizaveta bə The Beatles hanəd dastə cy Britanijə imperijə ordeni təltif kardyše.
- 1979 — cy Nyso Korejə prezident Pak Con Hi kyštyšone.
27 oktjabr
- 1938 — DuPont təškilot nujə sintetikə materiali soxte edaštyše — nejlon.
- 1962 — Kəribə krizisi «sijo šəmbə», kejnə dynjo bə nuvə čangi nez be.
- 1981 — bə Isveci dyjokəno sovet submarinə «S-363» bekardyše.
- 1982 — Cin edaštyše ki əcəj əholi bə milliardi rəsəj.
- 1984 — Bajkal-Amuri magistralədə dəvardə ro obəj.
28 oktjabr
- 1628 — rojaliston La-Rošeli gətyšone.
- 1886 — Nju-Jorki limanədə Bedlou ləpəkədə Ozodəti byrhoz obəj.
- 1893 — Pjotr Cajkovskij bo marde 9 ruž bə nav Peterburgədə əcəj Patetikə simfonijə məsəšone.
- 1918 — Avstro-Vengrijə vylo be: ənəšykyrə Cexoslovakijə kišvəri bə məjdon beše.
- 1919 — AIŠi kongress hyškə ǧanuni (alkoǧoli pešome u soxte ǧadaǧan be) ǧəbul kardyše.
- 1941 — Franklin Ruzvelt bə SSRI lend-liz ǧanuni ko karde pevylo kardyše.
- 1948 — Tolyš-Myǧonə Muxtarə Respublikə prezidenti Ələkrəm Hummətovi movardə ruže (šikilədə).
- 1965 — Vatikani dyminə jeǧnəǧ: Nostra Aetate deklarasijə votyše ki Isa pejǧəmbəri bə comex kəše gornə jahidujon kollektivə gyno nišone.
- 1995 — Boku metro elektroǧətərədə vəš gətyše, 289 kəs marde.
29 oktjabr
- 1787 — Nostitskij teətrədə cy Motsarti «Don Žuan» opera iminə kərə bə səhnə beše.
- 1863 — Syə Xacə Bejnəlxəlǧə Lyvemon soxtə be.
- 1888 — imperatorə ǧatər Borka nezi bə ǧəzo egyni(šikilədə).
- 1918 — Urusijətədə čyvonon kommunistə šurə soxtə be.
- 1945 — Nju-Jorkədə iminə kərə bo həvate šarikə ruckə beše.
- 1956 — Suezi krizis: Israil de Dyždə Britanijə u Fyrənfystoni datsəku bə Sinaj nimələpəki hučum kardyše.
- 1998 — bə kosmos ən pijəmerdə astronavt še, 77-sininə Čon Glenn.
30 oktjabr
- 1918 — Osmanijon Imperijə Iminə Dynjo čangiku beše.
- 1938 — AIŠədə cy «Dynjon čang» romani rədioversijə odəmonku panikə dəǧandyše.
- 1973 — cy Avropə u Asijə mijono Bisforə pard obəj.
- 1990 — sijosijə repressijon ǧyrbonon xotirə gornə Solovetsti syǧ noə be.
- 1995 — Kvebeki ənəšykyrəti gornə referendum dəvarde.
- 2005 — Drezdenədə Dyminə Dynjo čangi bəpeštə Frauenkirxe kilsə bərpo kardə be.
|
Janvar – Fevral – Mart – Aprel – Maj – Ijun – Ijul – Avgust – Sentjabr – Oktjabr – Nojabr – Dekabr |