|
 Mədənijət
Mədənijət – ce insoni ijən čəmijjəti inkišafi myosirə səvijəje, insoni ofəjə kardə və nəsliku bə nəsl dəvardə maddi ijən mənəvi dəjəronin.
"Mədənijət" syxani latini zyvonədə tərčuməš "julture" – kašte, perosnije, cok kardeje. Ym syxanon navko mənoš – zəmini kašte, zəminədə ko karde be. Tədričən insonon fəalijjət dairə hovuž be və “mədənijjət” syxanən məna dəmande čo mənaonənən yštə dylədə ehtiva karde: maarifpərvərəti, səvod, tərbijə.
Məšhur urusə zyvonšunas Vladimir Dal yštə “İzahinə luğət”ədə nyvyštedə: “Mədənijət –kašte, cicisə səpe ko kardeje, ym əgli ijan əxlaği səvode”. Mədənijjət – ce sivilizasijaon ijən etnoson əsas čəhətonku gyləjnije. Cəmə planetədə ce mədənijjəton muxtəlifəti inson ibemonon ən jolə dəjəre; bymi kali vaxton integral mədənijjətən votedən. Inson de mədənijjəti vasitə yštəmustəgil fərd, ce čəmijjəti uzv be dərk kardedə.
|
|
 Ədəbijot
Ədəbijot — ərəbi syxane. Ədəbijot - insonon, čəmjəti hisson, fikon, orzujon ijən piətion de obrazi əks kardə syxanə sənəte. Ədəbijot de dy ro bəməl omə, perəsə: Šifohi ijən de nyvyšte. Həm šifohi həmən nyvyštəjon bə se vyrə čo bejdən: Lirik, Epik, Dramatik.
Ədəbijoti bəštə məxsusi ǧanunəujǧunətiš heste. Ym ǧanunəujǧunəti, prinsipon umutə elm ədəbijotšynosəti votejdən.
|
|
 Fəlsəfə
Fəlsəfə - ğədimə yunanon zıvonədə filo-piye, sofiya-mudrikəti sıxanədə peqətə bə. Fəlsəfə 2 formədə bedə materialist, idealist. Materialist fəlsəfə Xıdo ğəbul kardəni, idealist fəlsəfə həmmə ofayə kardəkəs Xıdoy votedə. Materialist fəlsəfə Darvinizmi, təkamül nəzəriyyə əsas peqətedə.
|
|
 Taryx
Taryx - ǧədimədə insonon coko žimon karde, cəvon žimonədə kon hodison bəsə ome, žimonondə coko inən coknəj ovaxtə be bə šikil egynije omutə ičtimai elme.
|
|
 Čoǧrafijə
Coğrafiyə yunan sıxani bə geo-zəmin, qrafo-nıvıştəm, təsvir kardəm. Coğrafiyə elmi bani Erotosfen hesob bedə. Çəmə planetədə bıə proseson umutedə. Im elm çəmə erasə 2 həzo sor bə nav bino bıə. Miyonə sasoron bəpeştə ım elm ve inkiuşaf kardışe. Əv coğrafiyə elmi bə dı vırəş coş kardə. Qıleni nomış “ivodə(ümumi) coğrafiyə”, dıminə poə nomış “ölkəşünasəti” noəşe. Nüə coğrəfiən elmi eyni ğaydədə iyən bə dı vırə co bedə. Əmma, nomnoş dəqiş buə.İminə poə nom fiziki coğrəfiyə, dıminə poə nom iqtisadi coğrəfiyə. Dı coğrəfiyə elmi əvlod buə elmonən heste ımon geomorfologiyə, paleocoğrəfiyə, iqlimşünasəti, zəmini coğrəfiyə, hidrologiyə iyən siyasi coğrəfiyə. Çivonku co bə texniki elmon aid kardəbuə karteqrafiən bı elmi aide.Bə corəfiyə elmi kamişi nez buə elmondə Tibb coğrəfiyə inən hərbi(canqə) coğrəfiyən heste.
|
|
 Čəmjət
Čəmjət. Ce ərəbon syxani ce čəm syxaniku ofajə byə. Čəmjət har vyrə hisob karde bəbe. Čəmjət ce insonon i vyrədə gyrdə byə vyrəje. Ce čəmjəti kəšon, məktəbi, Xyjzon hisob karde bəbe. Čəmjətədə yštəni barde ǧanunon Etiket votejdən.
|
|
Həmmə portalon
